મુંબઇ તા.૧૮: નેશનલ સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જ (NSE) એ બુધવારે બજાર નિયમનકાર SEBI સમક્ષ પ્રારંભિક પબ્‍લિક ઓફરિગ (IPO) માટે મંજૂરી માંગવા માટે તેનું ડ્રાફટ રેડ હેરિગ પ્રોસ્‍પેક્‍ટસ (DRHP) ફાઇલ કર્યું. આ ઇશ્‍યૂ, જેનો અંદાજે રૂા.૩૦,૦૦૦ કરોડનો છે, તે સંપૂર્ણપણે હાલના શેરધારકો તરફથી ઓફર ફોર સેલ (OFS) પર આધારિત હશે.

અનલિસ્‍ટેડ માર્કેટમાં મૂલ્‍યાંકનના આધારે આ IPOનું કદ લગભગ રૂા.૩૦,૦૦૦ કરોડ હોવાનો અંદાજ છે. આ ખૂબ જ અપેક્ષિત IPO ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૪ માં હ્યુન્‍ડાઇ મોટર ઇન્‍ડિયાના રૂા. ૨૭,૮૭૦ કરોડના ઇશ્‍યૂના રેકોર્ડને વટાવી શકે છે.

DRHP અનુસાર, NSE નો પ્રસ્‍તાવિત IPO સંપૂર્ણપણે ઓફર ફોર સેલ (OFS) હશે, જેમાં હાલના શેરધારકો કુલ ૧૪૮.૯ મિલિયન શેર વેચશે. આ ઇશ્‍યૂ દ્વારા, શેરધારકો NSE માં તેમના હિસ્‍સાના આશરે ૬% વેચાણ કરશે.

મુખ્‍ય હિસ્‍સા વેચનારાઓમાં સ્‍ટેટ બેંક ઓફ ઇન્‍ડિયા (SBI)નો સમાવેશ થાય છે, જે ૨૪.૮ મિલિયન શેર વેચશે, જ્‍યારે પ્‍લ્‍ સ્‍ટ્રેટેજિક (મોરિશિયસ) લિમિટેડ ૧૬.૦ મિલિયન શેર વેચશે. લ્‍ગ્‍ત્‍ ફલ્‍ચ્‍ માં ૩.૨૩% હિસ્‍સો ધરાવે છે, જ્‍યારે તેની પેટાકંપની SBI કેપિટલ માર્કેટ્‍સ ૪.૩૩% હિસ્‍સો ધરાવે છે. સ્‍ટોક હોલ્‍ડિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્‍ડિયા ૪.૪૪% હિસ્‍સો ધરાવે છે. અન્‍ય મુખ્‍ય વેચાણકર્તાઓમાં કેનેડા પેન્‍શન પ્‍લાન ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ બોર્ડ (૧૧.૯ મિલિયન શેર), અરંડા ઇન્‍વેસ્‍ટમેન્‍ટ્‍સ (મોરિશિયસ) પ્રા. લિ. (૧૧.૨ મિલિયન શેર), બેંક ઓફ બરોડા (૧૧.૦ મિલિયન શેર) અને સ્‍ટોક હોલ્‍ડિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્‍ડિયા લિમિટેડ (૧૦.૯ મિલિયન શેર)નો સમાવેશ થાય છે.

જોકે, લાઇફ ઇન્‍શ્‍યોરન્‍સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્‍ડિયા (LIC), જે NSEમાં ૧૦.૭૨્રુ હિસ્‍સો ધરાવતો સૌથી મોટો હિસ્‍સો ધરાવે છે, તે આ ઇશ્‍યૂમાં કોઈપણ શેર વેચશે નહીં. NSE બોર્ડ ઓફ ડિરેક્‍ટર્સે ૬ ફેબ્રુઆરીએ પ્રસ્‍તાવિત IPO ને મંજૂરી આપી હતી. સિક્‍યોરિટીઝ એન્‍ડ એક્‍સચેન્‍જ બોર્ડ ઓફ ઇન્‍ડિયા (SEBI) તરફથી નો ઓબ્‍જેક્‍શન સર્ટિફિકેટ (NOC) મળ્‍યા પછી આ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

આ ઇશ્‍યૂ બુક-બિલ્‍ડિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા ઓફર કરવામાં આવશે. ચોખ્‍ખી ઓફરનો મહત્તમ ૫૦% લાયક સંસ્‍થાકીય ખરીદદારો (QIBs) માટે, ઓછામાં ઓછો ૧૫% બિન-સંસ્‍થાકીય રોકાણકારો (NIIs) માટે અને ૩૫% છૂટક રોકાણકારો માટે અનામત રાખવામાં આવશે.

વિવિધ નિયમનકારી મુદ્દાઓ, ખાસ કરીને કો-લોકેશન વિવાદને કારણે NSE ની લિસ્‍ટિંગ યોજનાઓ લગભગ એક દાયકાથી અટકી પડી હતી. જાન્‍યુઆરીમાં SEBI દ્વારા NOC મંજૂર કર્યા પછી IPO પ્રક્રિયાને વેગ મળ્‍યો. IPOની તૈયારીમાં, NSE એ ૨૦ મર્ચન્‍ટ બેન્‍કર્સ, કાનૂની સલાહકારો અને અન્‍ય મધ્‍યસ્‍થીઓની નિમણૂક કરી છે. અનલિસ્‍ટેડ બજારમાં NSEનું મૂલ્‍યાંકન રૂા. ૫ લાખ કરોડથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે. એક્‍સચેન્‍જમાં આશરે ૧.૮ લાખ શેરધારકો છે.

NSE એ સૌપ્રથમ ૨૦૧૬ માં આશરે ૧૦,૦૦૦ કરોડ એકત્ર કરવા માટે IPO પેપર્સ ફાઇલ કર્યા હતા, પરંતુ ઓપરેશનલ આચરણ અને કો-લોકેશન મુદ્દા અંગેની ચિંતાઓને કારણે SEBI એ મંજૂરી અટકાવી દીધી હતી. NSE એ જૂન ૨૦૨૫ માં કો-લોકેશન કેસમાં SEBI માં સમાધાન અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં કેટલાક બ્રોકરોએ એક્‍સચેન્‍જની ટ્રેડિંગ સિસ્‍ટમમાં વિશેષાધિકાર પ્રાપ્ત કર્યા હોવાના આરોપો સામેલ હતા. લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા પછી, NSE એ ૨૦૨૫ માં આ મામલાને ઉકેલવા માટે રૂા.૧,૩૮૮ કરોડ ચૂકવવાની ઓફર કરી, જેનાથી તેના લિસ્‍ટિંગનો માર્ગ મોકળો થયો.