શ્રીનગર: પૃથ્વી પરના સ્વર્ગ તરીકે ઓળખાતું કાશ્મીર હવે માત્ર બરફથી ઢંકાયેલા પહાડો, સુંદર બગીચાઓ અને હાઉસબોટની પરંપરાગત સેર-ગાહથી આગળ વધીને તબીબી અને સુખાકારી પર્યટન (મેડિકલ એન્ડ વેલનેસ ટુરિઝમ) ના એક અત્યંત શક્તિશાળી અને આધુનિક કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં થયેલો અભૂતપૂર્વ સુધારો, કનેક્ટિવિટી માટે નવી ટનલ અને હાઈવેનું નિર્માણ તેમજ કેન્દ્ર સરકારના મોટા પાયે રોકાણને કારણે આ આખો પ્રદેશ હવે આર્થિક પરિવર્તનની એક નવી દિશા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. કાશ્મીર ખીણની મધ્યમ આબોહવા, પ્રદૂષણ મુક્ત સ્વચ્છ હવા અને શાંત વાતાવરણ કોઈપણ ગંભીર શસ્ત્રક્રિયા કે માનસિક તણાવમાંથી સાજા થઈ રહેલા દર્દીઓની પુનઃપ્રાપ્તિ (રિકવરી) માટે કુદરતી રીતે જ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે નીતિ નિર્માતાઓ હવે અહીં આતિથ્ય અને આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રને એકીકૃત કરવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
આ નવીન વાર્તાલાપને ત્યારે ભારે વેગ મળ્યો જ્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ શેર-એ-કાશ્મીર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સ (SKIMS) ના 42મા વાર્ષિક ઉત્સવ દરમિયાન જાહેરાત કરી કે આ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાની આસપાસની માળખાગત સુવિધાઓને હાઈ-ટેક કરવાથી કાશ્મીરમાં તબીબી પ્રવાસનને પ્રચંડ પ્રોત્સાહન મળશે. હોસ્પિટલના ડિરેક્ટર ડૉ. મોહમ્મદ અશરફ ગનીએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંસ્થા જમ્મુ-કાશ્મીરની બહારના દર્દીઓ અને તબીબી વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષવા માટે એક 'સ્વ-ટકાઉ મોડેલ' પર લાંબા ગાળાનો રોડમેપ તૈયાર કરી રહી છે, જે અંતર્ગત હોસ્પિટલ પરિસરની આસપાસ વિશિષ્ટ રહેઠાણ અને વેલનેસ સેન્ટર્સ વિકસાવવામાં આવશે. આધુનિક એલોપેથી ઉપચારની સાથે કાશ્મીરની પરંપરાગત યુનાની ચિકિત્સા, હર્બલ ઉપચાર અને કુદરતી પ્રકૃતિ આધારિત થેરાપીઓ પણ વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તરી રહેલા સુખાકારી બજારમાં મોટો ફાયદો આપશે તેમ નિષ્ણાતોનું માનવું છે.
જો કે, આરોગ્યસંભાળ વહીવટકર્તાઓ અને વરિષ્ઠ ડૉક્ટરોના મતે, કાશ્મીર ભલે જટિલ અને સુપર-સ્પેશિયાલિટી સારવારમાં ચેન્નઈ, હૈદરાબાદ કે કેરળ જેવા દાયકાઓ જૂના સ્થાપિત મેડિકલ હબ સાથે સીધી સ્પર્ધા ન કરી શકે, પરંતુ 'રિકવરી ટુરિઝમ' અને પોસ્ટ-સર્જરી સંભાળમાં તે પોતાની એક અનોખી વૈશ્વિક ઓળખ ચોક્કસ બનાવી શકે છે. આ ઉજળી સંભાવનાઓ વચ્ચે તબીબી વિશ્લેષકોએ ચેતવણી પણ આપી છે કે કાશ્મીરને સંપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું મેડિકલ ડેસ્ટિનેશન બનાવવા માટે હજુ પણ વૈશ્વિક માન્યતા પ્રાપ્ત કોર્પોરેટ હોસ્પિટલોની સ્થાપના, અત્યાધુનિક ખાનગી હેલ્થકેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંગઠિત તબીબી મુસાફરી પ્રણાલીનો અભાવ પૂરવો પડશે. આ બધાની વચ્ચે, દર્દીઓમાં લાંબા ગાળાનો ભરોસો જગાડવા માટે પ્રદેશમાં કાયમી રાજકીય સ્થિરતા અને ટકાઉ શાંતિ જાળવી રાખવી એ સૌથી અનિવાર્ય અને કેન્દ્રવર્તી શરત બની રહેશે.