નવી દિલ્હી : મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરો (EC) ની નિમણૂક માટે વડાપ્રધાનની આગેવાની હેઠળની પસંદગી સમિતિમાંથી ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા (CJI) ને બહાર રાખવાના નવા કાયદાને કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં યોગ્ય ઠેરવ્યો છે. કાયદા મંત્રાલય દ્વારા સર્વોચ્ચ અદાલતમાં રજૂ કરાયેલા એક વિગતવાર સોગંદનામામાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે, પસંદગી સમિતિમાં દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશની હાજરી હોવી એ કોઈ વૈધાનિક કે બંધારણીય જરૂરિયાત નથી. સરકારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલો નવો અધિનિયમ સંપૂર્ણપણે બંધારણીય છે અને તે ચૂંટણી પંચની સ્વાયત્તતાનું રક્ષણ કરે છે.
બંધારણની કલમ ૩૨૪(૨) હેઠળ સંસદને કાયદાકીય સત્તા:
કેન્દ્ર સરકારે અદાલત સમક્ષ દલીલ કરી છે કે ભારતીય બંધારણની કલમ ૩૨૪(૨) હેઠળ સંસદને ચૂંટણી કમિશનરોની સેવાની શરતો અને નિમણૂક પ્રક્રિયા અંગે કાયદો બનાવવાની સંપૂર્ણ અને વિશિષ્ટ સત્તા આપવામાં આવી છે. વર્ષ ૨૦૨૩ માં સુપ્રીમ કોર્ટે પોતે એક ચુકાદામાં સરકારને આ અંગે કાયદો બનાવવા માટે કહ્યું હતું અને ત્યાં સુધી વચગાળાની વ્યવસ્થા તરીકે સીજેઆઈને સમિતિમાં સામેલ કર્યા હતા. સંસદે હવે કાયદો બનાવી દીધો હોવાથી તે વચગાળાની વ્યવસ્થા આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જાય છે અને કોર્ટના ચુકાદાનો અનાદર થયો હોવાની અરજીકર્તાઓની દલીલ તદ્દન ખોટી છે.
નવી સમિતિમાં વડાપ્રધાન, કેબિનેટ મંત્રી અને વિપક્ષના નેતાનો સમાવેશ:
નવા કાયદા અનુસાર, દેશના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય કમિશનરોની પસંદગી કરવા માટે બનેલી ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિના અધ્યક્ષ ખુદ વડાપ્રધાન છે. આ સમિતિના અન્ય સભ્યો તરીકે વડાપ્રધાન દ્વારા નામાંકિત કરાયેલા એક કેબિનેટ મંત્રી અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અથવા સૌથી મોટા વિરોધ પક્ષના નેતાનો સમાવેશ થાય છે. સરકારે સોગંદનામામાં જણાવ્યું છે કે આ પ્રક્રિયા અત્યંત પારદર્શક છે અને તેમાં વિપક્ષના નેતાની હાજરી એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નિર્ણય લોકશાહી ઢબે અને પક્ષપાત વગર લેવામાં આવે.
ન્યાયતંત્રની સ્વાયત્તતા અને સત્તાના વિભાજનનો સિદ્ધાંત:
કેન્દ્ર સરકારે અરજીઓનો વિરોધ કરતા જણાવ્યું છે કે ન્યાયતંત્રના વડાની ગેરહાજરી માત્રથી ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા સામે સવાલ ઉઠાવી શકાય નહીં. બંધારણમાં સત્તાના વિભાજન (Separation of Powers) નો સિદ્ધાંત સ્વીકારવામાં આવ્યો છે, જે મુજબ કારોબારીની નિમણૂકોમાં ન્યાયતંત્રની સીધી ભાગીદારી હંમેશા જરૂરી હોતી નથી. સરકારે કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે લોકશાહીના સ્તંભો વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે સંસદની કાયદાકીય સત્તાનો આદર કરવો જોઈએ અને આ અરજીઓ ફગાવી દેવી જોઈએ.
અરજીકર્તાઓની દલીલ અને આગામી કાનૂની વળાંક:
આ પૂર્વે વિવિધ નાગરિક સંગઠનો અને અરજીકર્તાઓએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને આક્ષેપ કર્યો હતો કે પસંદગી સમિતિમાંથી સીજેઆઈને હટાવીને સરકારે ચૂંટણી પંચને પોતાની કઠપૂતળી બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, કારણ કે સમિતિમાં બહુમતી સત્તાધારી પક્ષની જ રહેશે. સુપ્રીમ કોર્ટની ખંડપીઠ હવે કેન્દ્ર સરકારના આ સોગંદનામાના આધારે આગામી દિવસોમાં આ મામલે આખરી સુનાવણી હાથ ધરશે. દેશના ચૂંટણી તંત્રની સ્વાયત્તતા સાથે જોડાયેલો આ હોવાથી કાનૂની અને રાજકીય વર્તુળોમાં આ કેસ પર તીક્ષ્ણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે.