​નવી દિલ્હી: દેશની શિક્ષણ પ્રણાલીમાં રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) અને નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્ક (NCF 2023) અંતર્ગત એક ખૂબ જ મોટો અને પ્રશંસનીય ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ (NCERT) દ્વારા શૈક્ષણિક સત્ર ૨૦૨૬-૨૭થી ધોરણ-૯ના અભ્યાસક્રમમાં ધરખમ સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આ નવા ફેરફારો અંતર્ગત ભારતના ઇતિહાસના એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ ગાળા એટલે કે વર્ષ ૧૯૭૫થી ૧૯૭૭ દરમિયાન લાદવામાં આવેલી રાષ્ટ્રીય કટોકટી (ઇમરજન્સી)ના પ્રકરણને પ્રથમ વખત ધોરણ-૯ના સામાજિક વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધી કટોકટીનો આ વિગતવાર ઇતિહાસ માત્ર ધોરણ-૧૨ના રાજ્યશાસ્ત્રના અભ્યાસક્રમમાં જ ભણાવવામાં આવતો હતો, પરંતુ હવે માધ્યમિક સ્તરના વિદ્યાર્થીઓ પણ દેશના આ સમકાલીન ઇતિહાસથી અવગત થઈ શકશે.

​NCERT દ્વારા ધોરણ-૯ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલા સામાજિક વિજ્ઞાનના નવા સંકલિત પાઠ્યપુસ્તક ‘અંડરસ્ટેન્ડિંગ સોસાયટી: ઇન્ડિયા એન્ડ બિયોન્ડ’ (સમાજની સમજણ: ભારત અને તેની બહાર) માં આ વિગતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ પુસ્તકમાં ૧૯૭૫ની કટોકટીને ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસના સૌથી મોટા પડકારો પૈકીના એક પડકાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે. પુસ્તકના સંબંધિત પ્રકરણમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે, ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં તત્કાલીન ઇન્દિરા ગાંધી સરકાર સામે દેશમાં ભારે જનઅસંતોષ વ્યાપ્યો હતો. વધતી જતી બેરોજગારી, અસહ્ય મોંઘવારી અને કુશાસનના આરોપોને કારણે દેશભરમાં વ્યાપક વિરોધ પ્રદર્શનો શરૂ થયા હતા. ત્યારબાદ જૂન ૧૯૭૫માં આંતરિક અશાંતિના આધારે તત્કાલીન સરકાર દ્વારા દેશમાં કટોકટી લાદી દેવામાં આવી હતી.

​આ પ્રકરણમાં કટોકટી દરમિયાન નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો છીનવી લેવાની ઘટના, અખબારો અને મીડિયા પર લાદવામાં આવેલી કડક પ્રેસ સેન્સરશિપ તેમજ વિરોધ પક્ષના અગ્રણી રાજકીય નેતાઓ અને સામાજિક કાર્યકરોની મોટા પાયે થયેલી અટકાયતનો વિગતવાર ચિતાર આપવામાં આવ્યો છે. પાઠ્યપુસ્તકમાં લોકનાયક તરીકે જાણીતા બનેલા સમાજવાદી નેતા જયપ્રકાશ નારાયણ (JP) ની ભૂમિકા પર વિશેષ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. કટોકટી સામે જનજાગૃતિ લાવવા અને લોકશાહીના પુનઃસ્થાપન માટે બિહાર અને ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓ તેમજ સામાન્ય નાગરિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા જન આંદોલનોની ગાથા પણ વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવામાં આવશે. વર્ષ ૧૯૭૭માં કટોકટી હટાવી લેવાયા બાદ યોજાયેલી સામાન્ય ચૂંટણીમાં સત્તાધારી પક્ષનો પરાજય થયો હતો, જેને ભારતીય લોકશાહીની મજબૂતી અને બેલેટ બોક્સ (મતદાન) ની શક્તિના ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ તરીકે દર્શાવાયું છે.

​આ શૈક્ષણિક સુધારાના ભાગરૂપે વૈશ્વિક ઇતિહાસના કેટલાક વિષયો જેવા કે ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ, રશિયન ક્રાંતિ અને નાઝીવાદને ધોરણ-૯ના અભ્યાસક્રમમાંથી હટાવીને હવે ધોરણ-૧૦માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યા છે. તેની જગ્યાએ ધોરણ-૯ના વિદ્યાર્થીઓને પ્રારંભિક માનવ જીવન, હડપ્પીય સંસ્કૃતિ, મેસોપોટેમિયા, ઇજિપ્ત અને ચીનની પ્રાચીન સભ્યતાઓ તેમજ ભારતની ભવ્ય જ્ઞાન પરંપરા વિશે વિસ્તૃત માહિતી અપાશે. આ ઉપરાંત લોકશાહી સમક્ષના આધુનિક પડકારો જેવા કે ફેક ન્યૂઝ, ભ્રામક માહિતી (મિસઇન્ફોર્મેશન), જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડવું, ગરીબી, પ્રાદેશિકવાદ અને જાતિગત અસમાનતા જેવા ગંભીર વિષયોને પણ પાઠ્યપુસ્તકમાં આવરી લેવામાં આવ્યા છે જેથી વિદ્યાર્થીઓમાં નાગરિક સંસ્કાર અને લોકશાહી પ્રત્યેની જવાબદારીની ભાવના કેળવી શકાય.