નવી દિલ્હી : તાજેતરમાં ૨૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ નેપાળમાં આવેલા વિનાશક અને અચાનક પૂરની હોનારતમાં ગુમ થયેલા નાગરિકોની ઓળખ પ્રક્રિયાને વેગ આપવા અને પીડિત પરિવારોને સહાયરૂપ બનવા માટે ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલય (MHA) દ્વારા ગુમ થયેલા ભારતીયોના પ્રથમ-ડિગ્રી જૈવિક સંબંધીઓના ડીએનએ પ્રોફાઇલિંગ માટે દેશભરની સરકારી ફોરેન્સિક પ્રયોગશાળાઓના દરવાજા ખુલ્લા મૂકવાનો એક મોટો અને રાહતરૂપ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ વિશેષ વ્યવસ્થા અંતર્ગત પિતા, માતા, પુત્ર, પુત્રી અથવા ભાઈ-બહેન જેવા જૈવિક સંબંધીઓ પોતાના નમૂનાઓ આપીને ડીએનએ પ્રોફાઇલ તૈયાર કરાવી શકશે, જેને નેપાળમાં મળી આવેલા અજાણ્યા મૃતદેહોના ડીએનએ સાથે મેચ કરીને તેમની અસલી ઓળખ પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવશે.

આ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાને પાર પાડવા માટે ગૃહ મંત્રાલયે દેશની અગ્રણી પ્રયોગશાળાઓ જેવી કે સેન્ટ્રલ ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરીઝ (CFSLs), સ્ટેટ ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરીઝ (SFSLs), નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ યુનિવર્સિટી (NFSU) તેમજ અન્ય NABL-માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રયોગશાળાઓની સત્તાવાર સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવી છે, સાથે જ નમૂના સંગ્રહ માટે ફોર્મ અને સંપર્ક બિંદુઓની યાદી પણ જાહેર કરી છે. નેપાળ પોલીસની તકનીકી સલાહ અને નિર્ધારિત ધોરણો અનુસાર ઓટોસોમલ STR DNA પ્રોફાઇલિંગ તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેના માટે નેપાળ પોલીસનો હેલ્પલાઇન નંબર +977 9841 6160 95 પણ જારી કરવામાં આવ્યો છે જેથી પરિવારોને સચોટ માર્ગદર્શન મળી શકે.

તૈયાર થયેલા ડીએનએ પ્રોફાઇલને નેપાળી અધિકારીઓની વિનંતી મુજબ [email protected] પર સત્તાવાર રીતે ઇમેઇલ કરવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે તેની એક સત્તાવાર નકલ કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસના સંકલન અર્થે [email protected] પર પણ મોકલવામાં આવી રહી છે જેથી બંને દેશોના તંત્ર વચ્ચે વધુ સારો તાલમેલ બેસી શકે. નેપાળ સરકાર અને ભારતીય એજન્સીઓના સંયુક્ત પ્રયાસોથી ચાલી રહેલી આ બચાવ તથા ઓળખ પરિયોજનાથી લાપતા થયેલા લોકોના સ્વજનોમાં થોડી આશા જાગી છે કે કદાચ તેમના પ્રિયજનોની સાચી માહિતી જલ્દીથી સામે આવી શકશે.

આ પ્રકારની કુદરતી હોનારતોના ઇતિહાસમાં ભૂતકાળમાં પણ સરહદ પાર ફસાયેલા કે ગુમ થયેલા નાગરિકોની ઓળખ મેળવવી એ સૌથી મોટો પડકાર રહ્યો છે, જેને ઉકેલવા માટે આધુનિક ફોરેન્સિક ટેકનોલોજી અને ડીએનએ મેચિંગનો આ સહયોગી અભિગમ અત્યંત પ્રશંસનીય સાબિત થઈ રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં જે રીતે સેમ્પલ કલેક્શનની પ્રક્રિયા વેગ પકડશે, તે રીતે નેપાળ પ્રશાસન સાથે મળીને ગુમ થયેલા નાગરિકોના રહસ્યો પરથી પડદો ઊંચકવામાં અને તેમને તેમના સ્વજનો સુધી પહોંચાડવામાં મોટી સફળતા મળવાની પૂરી સંભાવના છે.