નવી દિલ્હી: દેશમાં નેશનલ હાઈવે અને એક્સપ્રેસ વે પર વધી રહેલા અકસ્માતો અને મૃત્યુના આંકડાને ગંભીરતાથી લેતા સુપ્રીમ કોર્ટે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ જે.કે. મહેશ્વરી અને જસ્ટિસ અતુલ ચાંદુરકરની બેંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાઈવે પર સુરક્ષિત મુસાફરી એ બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ મળેલા 'સન્માનપૂર્વક જીવવાના અધિકાર'નો અભિન્ન હિસ્સો છે. કોર્ટે વહીવટી નિષ્ક્રિયતાને કારણે હાઈવે 'ખતરાના કોરિડોર' ન બનવા જોઈએ તેવી કડક ટિપ્પણી સાથે અનેક મહત્વના નિર્દેશો જારી કર્યા છે.
દબાણો દૂર કરવા ૬૦ દિવસનું અલ્ટીમેટમ:
સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે નેશનલ હાઈવેની હદમાં (રાઈટ ઓફ વે) આવતા તમામ ગેરકાયદેસર દબાણો, જેવા કે ઢાબા, ખાણી-પીણીની દુકાનો અને અન્ય વ્યાપારી બાંધકામોને ૬૦ દિવસની અંદર હટાવવા પડશે. આ જવાબદારી જે-તે જિલ્લાના મેજિસ્ટ્રેટને સોંપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, હાઈવે સુરક્ષા ઝોનમાં કોઈપણ નવા લાયસન્સ કે ટ્રેડ અપ્રૂવલ એનએચએઆઈ (NHAI) ની મંજૂરી વગર આપી શકાશે નહીં.
ભારે વાહનોના પાર્કિંગ પર પ્રતિબંધ અને સુવિધાઓ:
હાઈવે પર ઉભા રહેતા ટ્રકો અને ભારે વાહનો અકસ્માતનું મુખ્ય કારણ હોવાનું નોંધીને કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવેથી કોઈ પણ ભારે વાહન હાઈવેના મુખ્ય માર્ગ કે સર્વિસ રોડના ખભા પર પાર્ક કરી શકાશે નહીં. તે માટે દર ૭૫ કિલોમીટરના અંતરે 'ટ્રક લે-બાય' (પાર્કિંગ સુવિધા) બનાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ સુવિધાઓમાં આરામ માટેની જગ્યા, ભોજન, શૌચાલય અને ફર્સ્ટ એઈડ જેવી પાયાની જરૂરિયાતો હોવી ફરજિયાત છે.
ઇમરજન્સી સેવાઓ અને હાઈવે પેટ્રોલિંગ:
અકસ્માત સમયે ત્વરિત સારવાર મળી રહે તે માટે દર ૭૫ કિલોમીટરના અંતરે બેઝિક લાઈફ સપોર્ટ એમ્બ્યુલન્સ અને રિકવરી ક્રેન તૈનાત રાખવા જણાવાયું છે. પોલીસ અને પરિવહન વિભાગની સંયુક્ત પેટ્રોલિંગ ટીમો બનાવવી પડશે જે ગેરકાયદેસર પાર્કિંગ અને ટ્રાફિક નિયમોના ભંગ પર દેખરેખ રાખશે. હાઈવે પર અકસ્માતના 'બ્લેક સ્પોટ' ઓળખીને ત્યાં ૪૫ દિવસમાં હાઈ ઇન્ટેન્સિટી એલઈડી લાઈટો, સ્પીડ કેમેરા અને સાઈન બોર્ડ લગાવવા પણ આદેશ કરાયો છે.
હાઈટેક મોનિટરિંગ અને એટીએમએસ (ATMS):
૪ અને ૬ લેન હાઈવે પર એડવાન્સ ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (ATMS) કાર્યરત કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે. જેમાં સ્પીડ ડિટેક્ટર, સીસીટીવી કેમેરા અને ઈમરજન્સી કોલ બોક્સનો સમાવેશ થાય છે. જે યુનિટો બંધ હાલતમાં છે તેને ૬૦ દિવસમાં શરૂ કરવા માટે એનએચએઆઈ (NHAI) ને કડક તાકીદ કરવામાં આવી છે.
જવાબદારી અને અમલીકરણ:
દરેક જિલ્લામાં 'ડિસ્ટ્રિક્ટ હાઈવે સેફ્ટી ટાસ્ક ફોર્સ'ની રચના કરવામાં આવશે, જેમાં જિલ્લા કલેક્ટર અને પોલીસ વડાની સંયુક્ત જવાબદારી રહેશે. આ આદેશનું પાલન ન કરનાર એજન્સીઓ સામે કડક કાર્યવાહીની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે રાજસ્થાન અને તેલંગાણામાં થયેલા ગંભીર માર્ગ અકસ્માતો બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વતઃ સંજ્ઞાન (Suo Motu) લઈને આ કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.