નવી દિલ્હી : વિશ્વના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ એવરેસ્ટના રહસ્યમય અને ભયાનક ઈતિહાસનું એક પ્રકરણ ૩૦ વર્ષ બાદ આખરે ઉકેલાઈ ગયું છે. એવરેસ્ટ ચઢતા પર્વતારોહકો માટે ત્રણ દાયકાથી એક ભયાનક માઇલસ્ટોન અને રૂટ માર્કર બનેલા 'ગ્રીન બૂટ' (Green Boots) તરીકે ઓળખાતા અજાણ્યા પર્વતારોહકનું રહસ્ય હવે ખુલી ગયું છે. સત્તાવાર ડીએનએ અને ટેકનિકલ ચકાસણી દ્વારા પુષ્ટિ થઈ છે કે આ મૃતદેહ ભારતની સરહદ સુરક્ષા ફોર્સ 'ઇન્ડો-તિબેટીયન બોર્ડર પોલીસ' (ITBP) ના વીર જવાન લાન્સ નાયક દોરજે મોરૂપનો છે. ભારત સરકારે આ વીર સૈનિકના પાર્થિવ દેહને સન્માનપૂર્વક વતન પાછો લાવવા માટે એવરેસ્ટના ઈતિહાસનું સૌથી મુશ્કેલ અને ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતું રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન શરૂ કરવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે.
૧૯૯૬નું એ કાળઝાળ તોફાન અને ત્રણ ભારતીય વીરોની શહાદત
આ વાર્તા શરૂ થાય છે ૧૦ મે, ૧૯૯૬ના રોજ, જ્યારે માઉન્ટ એવરેસ્ટ પર એવરેસ્ટના ઈતિહાસનું સૌથી ભયાનક બરફીલું વાવાઝોડું ત્રાટક્યું હતું. ITBPની છ સભ્યોની એક ટીમ શિખર સર કરવા નીકળી હતી. કેમ્પ-૬ની ઉપર પહોંચતા જ હવામાન અત્યંત ખરાબ થઈ ગયું. ટીમના ત્રણ સભ્યો પાછા ફર્યા, પરંતુ ૪૭ વર્ષીય દોરજે મોરૂપ, ૨૮ વર્ષીય ત્સેવાંગ પાલજોર અને ત્સેવાંગ સામનલાએ દેશનો તિરંગો લહેરાવવા આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું. રાત્રે ૭:૦૦ વાગ્યાની આસપાસ તોફાન પ્રચંડ બન્યું અને બેઝ કેમ્પ સાથેનો તેમનો વાયરલેસ સંપર્ક કાયમ માટે તૂટી ગયો. અંધારામાં બે ટોર્ચની લાઈટો છેલ્લીવાર ફરતી દેખાઈ અને પછી હંમેશા માટે ગાયબ થઈ ગઈ. ત્રણેય વીરો દેશ માટે સર્વોચ્ચ બલિદાન આપી અમર થઈ ગયા.
સૈનિક દોરજે મોરૂપ કેવી રીતે બન્યા એવરેસ્ટના 'ગ્રીન બૂટ'?
અકસ્માત બાદ, એવરેસ્ટના ઉત્તર-પૂર્વીય રીજ રૂટ પર એક નાની પથરાળ ગુફા (આલ્કોવ) નીચે એક પર્વતારોહકનો મૃતદેહ વર્ષો સુધી બરફમાં થીજી ગયેલી હાલતમાં પડ્યો રહ્યો. તેના પગમાં તેજસ્વી ચૂનાના લીલા રંગના પર્વતારોહણ બૂટ (Lime Green Boots) પહેરેલા હતા. સમય જતાં, એવરેસ્ટ પર જતા પર્વતારોહકોએ આ લાશને જોઈને જ દિશા નક્કી કરવાનું શરૂ કર્યું. ગ્લોબલ પર્વતારોહકો બેઝ કેમ્પ પર રેડિયો મેસેજ કરતા કે, "અમે ગ્રીન બૂટ સુધી પહોંચી ગયા છીએ." પર્વતે દોરજે મોરૂપનો જીવ તો લીધો જ, પણ ૩૦ વર્ષ માટે તેમની સૈનિક તરીકેની ઓળખ છીનવીને તેમને માત્ર 'ગ્રીન બૂટ' નામનું એક સીમાચિહ્ન બનાવી દીધા હતા. લાંબા સમય સુધી લોકો તેને ત્સેવાંગ પાલજોરનો મૃતદેહ માનતા હતા, પણ તાજેતરના દસ્તાવેજોએ સાબિત કર્યું છે કે તે દોરજે મોરૂપ છે, જેઓ આ પહેલાં પણ પેંગોંગ રેન્જના કાક્સ્ટેટ શિખરને સર કરી ચૂકેલા કુશળ પર્વતારોહક હતા.
૬ શેરપાઓનું અતિ જોખમી અને જીવસટોસટનું મિશન
ભારત સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા ટેન્ડર દસ્તાવેજ અનુસાર, આ મિશન માટે વિશ્વના સૌથી અનુભવી પર્વતારોહકોની બોલી મંગાવવામાં આવી છે. આ મિશનમાં ઓછામાં ઓછા ૬ એવા શેરપાઓ સામેલ હશે જેમણે ઘણી વખત એવરેસ્ટ સર કર્યો હોય. આ મિશન અંતર્ગત ઓક્ટોબર સુધીમાં દોરજે મોરૂપના અવશેષોને નવી દિલ્હી લાવવાના રહેશે. એવરેસ્ટ શેરપા અભિયાનના સ્થાપક ત્શિરિંગ જાંગબુના જણાવ્યા અનુસાર, "આ એવરેસ્ટના ઈતિહાસનું સૌથી મુશ્કેલ ટેકનિકલ ઓપરેશન હશે. સામાન્ય ચઢાણ કરતાં આમાં જીવનું જોખમ બમણું છે."
૨૦૦ કિલો વજન અને 'ડેથ ઝોન'ના પડકારો
સમુદ્રની સપાટી કરતાં એવરેસ્ટના ૮,૫૦૦ મીટર ઊંચા આ 'ડેથ ઝોન'માં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ માત્ર ત્રીજા ભાગનું હોય છે, જ્યાં માણસનું મગજ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. ૩૦ વર્ષથી હાડ ગાળતી ઠંડી અને બરફમાં જકડાયેલા હોવાને કારણે, ચઢાણના ભારે સાધનો સાથે આ મૃતદેહનું વજન આશરે ૨૦૦ કિલો જેટલું થઈ ગયું છે. સખત થીજી ગયેલા અંગો સાથેના આ ભારેખમ શબને ઊભા ખડકો અને બરફના ગ્લેશિયર્સ પરથી નીચે ખેંચી લાવવું એ શેરપાઓ માટે પણ પોતાના જીવનું બલિદાન આપવા સમાન છે. નિષ્ણાતોના મતે વસંત ઋતુ પહેલા આ કામ અશક્ય છે, છતાં ભારત પોતાના શહીદ વીર જવાનને સન્માનપૂર્વક ઘરે લાવવા માટે કટિબદ્ધ છે.