મુંબઈ : ઓગસ્ટ મહિનાની શરૂઆત થતાં જ ચોમાસાના કોર ઝોનમાં પૃષ્ઠભૂમિના પરિબળો પ્રતિકૂળ બની રહ્યા હોવાનું હવામાન વિશ્લેષક અથ્રેયા શેટ્ટીના તાજેતરના વિશ્લેષણમાં સામે આવ્યું છે. ૩ ઓગસ્ટથી ચોમાસાના વિવિધ પરિબળોમાં ફેરફાર થવાને કારણે પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના વિવિધ રાજ્યોમાં ફરી એકવાર ‘બ્રેક મોન્સૂન’ (વરસાદમાં વિરામ)ની સ્થિતિ સર્જાવા જઈ રહી છે.

૮ મુખ્ય પરિબળોનું વિગતવાર વિશ્લેષણ (8 Factor Check):
હવામાન વિશ્લેષક દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ૮ મુખ્ય ફેક્ટર ચેક ચાર્ટ મુજબ હાલમાં ચોમાસાને અસર કરતા મોટા ભાગના પરિબળો નકારાત્મક સ્થિતિ દર્શાવી રહ્યા છે:

1. મસ્કરીન હાઇ અને સોમાલી જેટ (Mascarene High and Somali Jet): આ પરિબળ ભારતમાં ભેજ લાવવા માટે ચોમાસાના પ્રવાહનું પાવરહાઉસ ગણાય છે. હાલમાં આ પરિબળ મધ્યમ (Moderate) આઉટલુક સાથે સંતોષકારક (Satisfactory) સ્થિતિમાં છે.

2. અલ નિનો (El Nino): આ પરિબળ વેપારી પવનો અને વોકર સર્ક્યુલેશનને નબળા પાડે છે તેમજ ભારતમાં મોટા પાયે વરસાદી ગતિવિધિઓને દબાવે છે. હાલમાં તે મધ્યમ સ્થિતિમાં તીવ્ર બની રહ્યું છે, જે નકારાત્મક (Negative) સંકેત આપે છે.

3. મેડન જુલિયન ઓસિલેશન (MJO): એમજેઓ તબક્કા ૨થી ૫માં વરસાદ અને સંવહન વધારે છે, પરંતુ તબક્કા ૧ અને ૬થી ૮માં વરસાદને રોકે છે. હાલમાં તેનો તીવ્ર પલ્સ તબક્કા ૬માં પ્રવેશ કરી રહ્યો હોવાથી તે ચોમાસા માટે નકારાત્મક (Negative) સાબિત થશે.

4. ઇન્ડિયન ઓશન ડિપોલ (IOD): આ પરિબળ હકારાત્મક (Positive) રહે ત્યારે ભારે વરસાદ લાવે છે અને નકારાત્મક હોય ત્યારે સીઝનના અંતમાં વરસાદ વધારે છે. હાલમાં આ પરિબળ વીક પોઝિટિવ (વિકસિત) સ્થિતિમાં હોવાથી ચોમાસા માટે સકારાત્મક (Positive) સંકેત દર્શાવે છે.

5. મધ્ય એશિયામાંથી આવતી સૂકી હવા (Dry Air Intrusion): સૂકા પવનોનું આગમન ચોમાસાની પ્રગતિમાં મોટો વિરામ લાવે છે અને વરસાદને દબાવીને બ્રેક મોન્સૂનની સ્થિતિ ઊભી કરે છે. ૩ ઓગસ્ટથી જ આ સૂકા પવનોનું ભારે પ્રબળ આગમન થતાં તે નકારાત્મક (Negative) પરિબળ બની રહ્યું છે.

6. મોન્સૂન ઇન્ટ્રા સીઝનલ ઓસિલેશન (MISO): મીસો તબક્કા ૨થી ૪ દરમિયાન ચોમાસાની પરિસ્થિતિ અને વરસાદને મજબૂત બનાવે છે. હાલમાં તેનો નબળો પલ્સ તબક્કા ૪થી ૭ તરફ ટ્રાન્સિટ કરી રહ્યો હોવાથી તે નકારાત્મક (Negative) છે.

7. ઉત્તર બંગાળની ખાડીના લઘુદાબ ક્ષેત્રો (North Bay of Bengal LPAs): આ સિસ્ટમો ચોમાસાની ટ્રફને દક્ષિણ તરફ ખેંચીને વરસાદ સક્રિય કરે છે. પરંતુ ૧૦ ઓગસ્ટ સુધી બંગાળની ખાડીમાં આવી કોઈ નવી સિસ્ટમ બનવાની શક્યતા ન હોવાથી આ પરિબળ નકારાત્મક (Negative) છે.

8. દક્ષિણ ચીન સાગરના ટાયફૂન/એલપીએ (South China Sea Typhoons/LPAs): સામાન્ય રીતે પશ્ચિમ તરફ ગતિ કરતી સિસ્ટમો બંગાળની ખાડીમાં લઘુદાબ ઉત્પન્ન કરવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ હાલમાં દક્ષિણ ચીન સાગરમાં કોઈ સિસ્ટમ નથી અને એક શક્તિશાળી ટાયફૂન પૂર્વ ચીન સાગર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જેથી આ પરિબળ પણ નકારાત્મક (Negative) સંકેત આપી રહ્યું છે.

પશ્ચિમ ભારતમાં બ્રેક મોન્સૂન, અન્ય વિસ્તારોની સ્થિતિ:
અલ નિનો, એમજેઓ અને એમઆઈએસઓ (MISO)ના સંયુક્ત દબાણ તેમજ મધ્ય એશિયા તરફથી આવતા સૂકા પવનોના પ્રભાવને કારણે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા અને તેની આસપાસના મધ્ય-પશ્ચિમ ભારતના વિસ્તારોમાં ઓછામાં ઓછું ૧૦થી ૧૨ ઓગસ્ટ સુધી બ્રેક મોન્સૂનની સ્થિતિ રહેશે. આ સમયગાળા દરમિયાન આ વિસ્તારોમાં મોટે ભાગે સૂર્યપ્રકાશિત આકાશ રહેશે અને માત્ર છૂટાછવાયા વરસાદી ઝાપટાં જ જોવા મળશે.

બીજી તરફ, દક્ષિણ દ્વીપકલ્પ (South Peninsula) વિસ્તારમાં ટ્રાન્સિટિંગ મીસો પલ્સના કારણે સપ્તાહના મધ્ય સુધી સારા અને ભારે વરસાદની શક્યતા છે. આ ઉપરાંત, મીસો અને મોન્સૂન ટ્રફ ઉત્તર તરફ ખસવાને કારણે આવનારા સપ્તાહમાં હિમાલયના તળેટીના વિસ્તારો (Foothills) તેમજ પૂર્વ ભારતમાં વરસાદી ગતિવિધિઓ ફરી એકવાર સક્રિય થશે.