નવી દિલ્‍હી તા.૯: સરકારે સ્‍માર્ટફોન, વાયરલેસ ચાર્જર, કમ્‍પ્‍યુટર, લેપટોપ, સ્‍માર્ટ ટીવી, સ્‍માર્ટવોચ અને ફિટનેસ બેન્‍ડ જેવી ઇલેક્‍ટ્રોનિક વસ્‍તુઓમાં વપરાતા ઘટકો પર બેઝિક કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી (BCD) માફ કરી દીધી છે. સરકારે ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદનોના ઉત્‍પાદનમાં વપરાતા અનેક ઘટકો પરની આયાત ડ્‍યુટી મુક્‍તિ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૯ સુધી લંબાવી છે. સરકારે દેશમાં ઉત્‍પાદન અને રોકાણને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે આ નિર્ણય લીધો છે. નોંધપાત્ર રીતે, આ મુક્‍તિઓ તાત્‍કાલિક અમલમાં છે.

આ પહેલ હેઠળ, કેન્‍દ્ર સરકારે ડિસ્‍પ્‍લે મોડ્‍યુલ, સ્‍માર્ટફોન વાયરલેસ ચાર્જિગ સિસ્‍ટમ્‍સ અને લિથિયમ-આયન બેટરીના ઉત્‍પાદનમાં વપરાતા અનેક મુખ્‍ય ઘટકો પરની કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી માફ કરી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આનાથી દેશના ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ ઉત્‍પાદન લક્ષ્યોને વધારવામાં મદદ મળશે અને ભવિષ્‍યમાં કિમતો ઓછી થઈ શકે છે. જોકે, આ ઉદ્યોગ પર નિર્ભર રહેશે.

કેન્‍દ્ર સરકારના આ પગલાથી ઓટોમોટિવ, મેડિકલ અને ઔદ્યોગિક સાધનોમાં વપરાતા ડિસ્‍પ્‍લે એસેમ્‍બલી બનાવતી કંપનીઓને સૌથી વધુ ફાયદો થશે. સરકારે આ ઉત્‍પાદનોના ઉત્‍પાદનમાં વપરાતા આવશ્‍યક આયાતી ભાગો, જેમ કે ડિસ્‍પ્‍લે સેલ, બેકલાઇટ યુનિટ, ફલેક્‍સિબલ પ્રિન્‍ટેડ સર્કિટ એસેમ્‍બલી (FPCA), ફ્રેમ્‍સ અને એનિસોટ્રોપિક કંડક્‍ટિવ ફિલ્‍મ (ACF) પર કસ્‍ટમ ડ્‍યુટીમાંથી મુક્‍તિ આપી છે. તેણે સ્‍માર્ટફોનના વાયરલેસ ચાર્જિગ મોડ્‍યુલમાં વપરાતા ઘટકો, જેમાં NFC અને કંડક્‍ટર કોઇલ ઘટકો, જેમ કે નેનો-ક્રિસ્‍ટલાઇન એસેમ્‍બલી, ઇ-શિલ્‍ડ, PET લાઇનર્સ, PC SIM, કોઇલ અને નિયોડીમિયમ આયર્ન બોરોન (NdFeB) મેગ્નેટનો સમાવેશ થાય છે, પર કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી મુક્‍તિ પણ લંબાવી છે.

કેન્‍દ્ર સરકારે ભારતને વિશ્વનું સૌથી મોટું ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ ઉત્‍પાદન કેન્‍દ્ર બનાવવા તરફ એક મહત્‍વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ઇલેક્‍ટ્રોનિક માલનું સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન વધારવા, વિદેશી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવા અને ઉત્‍પાદનોના ભાવ નિયંત્રિત કરવા માટે, સરકારે આવશ્‍યક મશીનરી અને ઘટકો પર નોંધપાત્ર કસ્‍ટમ ડ્‍યુટી મુક્‍તિની જાહેરાત કરી છે. આ નોંધપાત્ર રાહત ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૯ સુધી અમલમાં રહેશે. આ નિર્ણયની સીધી અસર એ થશે કે દેશમાં લિથિયમ-આયન બેટરીથી લઈને ડિસ્‍પ્‍લે પેનલ્‍સ અને સ્‍માર્ટફોન માટે વાયરલેસ ચાર્જિગ મોડ્‍યુલ સુધીની દરેક વસ્‍તુનું ઉત્‍પાદન નોંધપાત્ર રીતે સસ્‍તું થશે. કંપનીઓ માટે ઉત્‍પાદન ખર્ચ ઘટતા, ભવિષ્‍યમાં સામાન્‍ય ગ્રાહકો માટે હાઇ-ટેક ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદનો વધુ પોસાય તેવી અપેક્ષા છે.

છેલ્‍લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ બજાર ઝડપથી વિકસ્‍યું છે, પરંતુ આપણે હજુ પણ ઘણા આવશ્‍યક ભાગો માટે વિદેશી બજારો પર આધાર રાખીએ છીએ. આ નવીનતમ સરકારનો નિર્ણય આ નિર્ભરતાને તોડવાનો એક નક્કર પ્રયાસ છે. નવી છૂટછાટો તાત્‍કાલિક અસરથી લાગુ કરવામાં આવી છે. વેપાર નિષ્‍ણાતોના મતે, કસ્‍ટમ ડ્‍યુટીમાં આ ઘટાડો સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન કંપનીઓને નોંધપાત્ર નાણાકીય રાહત આપશે. આનાથી ભારતની સ્‍થાનિક સપ્‍લાય ચેઇન મજબૂત થશે જ નહીં પરંતુ ગ્રાહક ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ અને હાઇ-ટેક ઉત્‍પાદન ક્ષેત્રોમાં નવા વિદેશી રોકાણને પણ આકર્ષિત કરવામાં આવશે. એકંદરે, આ પગલું 'મેક ઇન ઇન્‍ડિયા' અભિયાન માટે એક નવી પ્રેરણા સાબિત થશે.

ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ, મોબાઇલ ઘટકો અને લિથિયમ-આયન બેટરી ઉત્‍પાદન ક્ષેત્રોને મોટી રાહત આપતા, કેન્‍દ્ર સરકારે અનેક મશીનો અને મુખ્‍ય ભાગો પરની આયાત ડ્‍યુટી મુક્‍તિ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૯ સુધી લંબાવી છે. આ નિર્ણયથી મોબાઇલ, બેટરી, વાયરલેસ ચાર્જિગ, સૌર ઉપકરણો અને EPC કંપનીઓ માટે ખર્ચમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે, રોકાણ વધશે અને સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદન મજબૂત થશે. આ પગલાથી ભારતને વૈશ્વિક સપ્‍લાય ચેઇનમાં મજબૂત સ્‍થાન પ્રાપ્ત કરવામાં અને આત્‍મનિર્ભર ઉત્‍પાદનને વેગ આપવામાં મદદ મળી શકે છે.

આજે ઇલેક્‍ટ્રિક વાહનો (EVs) થી લઈને નાના અને મોટા તમામ પ્રકારના ગેજેટ્‍સ સુધી, લિથિયમ-આયન બેટરીનો ઉપયોગ થાય છે. આ નીતિ પરિવર્તનનો સૌથી મોટો લાભ બેટરી ઉત્‍પાદક કંપનીઓને મળે છે. સેન્‍ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઇન્‍ડાયરેક્‍ટ ટેક્‍સીસ એન્‍ડ કસ્‍ટમ્‍સ (CBIC) દ્વારા જારી કરાયેલા એક નોટિફિકેશન અનુસાર, લિથિયમ-આયન બેટરી ઉત્‍પાદનમાં વપરાતી મશીનરીની યાદીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્‍યો છે. હવે, સમગ્ર ઉત્‍પાદન શૃંખલામાં ૮૫ પ્રકારની મશીનરી પર કન્‍સેશનલ કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી લાગશે. આમાં બેટરી પાવડર તૈયારી, સ્‍લરી મિક્‍સિંગ, કોટિગ, ઇલેક્‍ટ્રોડ વિન્‍ડિંગ, લેસર વેલ્‍ડીંગ, પરીક્ષણ, નિરીક્ષણ અને અંતિમ પેકેજિગ માટેના મશીનોનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, સોલવન્‍ટ રિકવરી અને ડસ્‍ટ કલેક્‍શન જેવા એફલુઅન્‍ટ ટ્રીટમેન્‍ટને ટેકો આપતા મશીનોનો પણ આ મુક્‍તિમાં સમાવેશ થાય છે.

આધુનિક ઉપકરણોમાં ડિસ્‍પ્‍લે એક મહત્‍વપૂર્ણ ઘટક છે. સરકારે ઓટોમોબાઇલ, તબીબી ઉપકરણો અને ઔદ્યોગિક મશીનરીમાં વપરાતા ઘણા આયાતી ડિસ્‍પ્‍લે એસેમ્‍બલી ભાગો પર કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી માફ કરી દીધી છે. હવે, ડિસ્‍પ્‍લે સેલ, બેકલાઇટ યુનિટ, ફલેક્‍સિબલ પ્રિન્‍ટેડ સર્કિટ એસેમ્‍બલી (FPCA) અને ફ્રેમ જેવા ઘટકો સસ્‍તા દરે આયાત કરી શકાય છે. જોકે, જનતા માટે એ જાણવું મહત્‍વપૂર્ણ છે કે આ ખાસ મુક્‍તિ મોબાઇલ ફોન, ટેલિવિઝન, સ્‍માર્ટવોચ અને ઇન્‍ટરેક્‍ટિવ ફલેટ પેનલ ડિસ્‍પ્‍લેના ભાગો પર લાગુ થશે નહીં.

વાયરલેસ ચાર્જિગને આજે સ્‍માર્ટફોનની પ્રીમિયમ સુવિધા માનવામાં આવે છે. દેશમાં તેને વધુ સસ્‍તા ભાવે બનાવવા માટે એક યોજના વિકસાવવામાં આવી છે. સરકારે સ્‍માર્ટફોન વાયરલેસ ચાર્જિગ મોડ્‍યુલમાં વપરાતા ઘણા મુખ્‍ય ઘટકો પર ડ્‍યુટી ઘટાડી છે. આમાં NFC, ઇન્‍ડક્‍ટર કોઇલ, નેનો-ક્રિસ્‍ટલાઇન એસેમ્‍બલી, ઇ-શિલ્‍ડ, PET લાઇનર્સ, PC શિમ્‍સ અને NdFeB મેગ્નેટનો સમાવેશ થાય છે. નિયમો અંગે મૂંઝવણ ટાળવા માટે, CBIC એ આ બધા ઘટકો માટે સ્‍પષ્ટ તકનીકી વ્‍યાખ્‍યાઓ પણ જારી કરી છે.

ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદન ક્ષેત્ર (EMS) ને સરકાર તરફથી મોટી રાહત મળી છે. નાણાં મંત્રાલયે મોબાઇલ ફોન અને તેના ઘટકો બનાવતી કંપનીઓ માટે ટ્રેકિંગ મોડ્‍યુલ અને ડિસ્‍પ્‍લે સહિત છ મુખ્‍ય ભાગો પરની આયાત ડ્‍યુટી માફ કરી છે. આ મુક્‍તિ ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૯ સુધી અમલમાં રહેશે. વધુમાં, સરકારે સૌર ઉપકરણો અને EPC કંપનીઓને પણ રાહત આપી છે, જેનાથી ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને આ ક્ષેત્રોમાં રોકાણ વધશે તેવી અપેક્ષા છે.

આ નિર્ણયનું કેન્‍દ્ર સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદનને મજબૂત બનાવવા, રોકાણ વધારવા અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનું છે. સરકાર માને છે કે આ પગલું ભારતમાં ઇલેક્‍ટ્રિક વાહન (EV), બેટરી ઉત્‍પાદન અને અદ્યતન ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવશે. તેનાથી કંપનીઓ માટે આધુનિક મશીનરી અને જરૂરી સાધનોની આયાત કરવાનું પણ સરળ બનશે. આનાથી ઉત્‍પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને દેશમાં નવા ઉત્‍પાદન એકમોની સ્‍થાપનાને પ્રોત્‍સાહન મળશે તેવી અપેક્ષા છે.

સરકારે લિથિયમ-આયન બેટરીના ઉત્‍પાદનમાં વપરાતી મશીનરીની યાદીનો વિસ્‍તાર કર્યો છે. આયાત ડ્‍યુટી રાહત હવે લગભગ ૮૫ પ્રકારની મશીનરી પર ઉપલબ્‍ધ થશે. આમાં મટિરિયલ મિક્‍સિંગ, કોટિગ, પ્રેસિગ, સ્‍લિટિગ, વિન્‍ડિંગ, સ્‍ટેકિગ, ઇલેક્‍ટ્રોલાઇટ ફિલિગ, વેલ્‍ડિંગ, પરીક્ષણ અને પેકેજિગ જેવી મહત્‍વપૂર્ણ મશીનરીનો સમાવેશ થાય છે.

વધુમાં, બેટરી ઉત્‍પાદનમાં વપરાતા સહાયક ઉપકરણો પણ આ મુક્‍તિ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્‍યા છે. આમાં સોલવન્‍ટ રિકવરી સિસ્‍ટમ્‍સ, હીટ રિકવરી સિસ્‍ટમ્‍સ, ડસ્‍ટ કલેક્‍શન અને એફલુઅન્‍ટ ટ્રીટમેન્‍ટ જેવા મશીનોનો સમાવેશ થાય છે. સરકારે આ ઉપકરણો માટે કસ્‍ટમ્‍સ ટેરિફ શ્રેણીઓ પણ સ્‍પષ્ટ કરી છે, જેનાથી આયાત પ્રક્રિયા સરળ અને વધુ પારદર્શક બને છે. આ કંપનીઓ માટે ખર્ચ ઘટાડી શકે છે અને દેશમાં બેટરી ઉત્‍પાદનને વેગ આપવાની શક્‍યતા છે.

સરકારે ઓટોમોટિવ, મેડિકલ અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ડિસ્‍પ્‍લે એસેમ્‍બલીના ચોક્કસ ઘટકો પર કસ્‍ટમ્‍સ ડ્‍યુટી મુક્‍તિ ચાલુ રાખવાનો પણ નિર્ણય લીધો છે. આમાં ડિસ્‍પ્‍લે સેલ, ફલેક્‍સિબલ પ્રિન્‍ટેડ સર્કિટ એસેમ્‍બલી (FPC), બેકલાઇટ યુનિટ્‍સ, ફ્રેમ્‍સ અને ખ્‍ઘ્‍જ્‍ (એનિસોટ્રોપિક કન્‍ડક્‍ટિવ ફિલ્‍મ) જેવા ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, મોબાઇલ ફોનમાં વાયરલેસ ચાર્જિગ મોડ્‍યુલ બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા છ ઘટકો પર ડ્‍યુટી છૂટછાટ આપવામાં આવી છે. આમાં નેનો-ક્રિસ્‍ટલાઇન એસેમ્‍બલી, ઇ-શિલ્‍ડ, પીઈટી લાઇનર્સ, પીસી શિમ્‍સ, કોઇલ્‍સ અને નિયોડીમિયમ મેગ્નેટ જેવા ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. આનાથી ભારતમાં વાયરલેસ ચાર્જિગ ટેકનોલોજીના ઉત્‍પાદનમાં પણ વધારો થઈ શકે છે.

સરકારના આ નિર્ણયથી જનતાને તાત્‍કાલિક ફાયદો નહીં થાય, પરંતુ ધીમે ધીમે થશે. ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ અને બેટરી ઉત્‍પાદનનો ખર્ચ ઘટતા કંપનીઓ ભવિષ્‍યમાં મોબાઇલ ફોન, ઇલેક્‍ટ્રિક વાહનો, બેટરી અને અન્‍ય ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદનોના ભાવ ઘટાડી શકે છે. તે જ સમયે, સ્‍થાનિક ઉત્‍પાદનમાં વધારો થવાથી રોજગારીની નવી તકો પણ ઊભી થઈ શકે છે. જો કે, ભાવ ઘટાડાની હદ કંપનીઓની વ્‍યૂહરચના, બજારની માંગ અને અન્‍ય ખર્ચ પર આધારિત રહેશે.

ઘણા નિષ્‍ણાતો માને છે કે સરકારનો આ નિર્ણય સ્‍થાનિક ઇલેક્‍ટ્રોનિક્‍સ અને બેટરી ઉત્‍પાદન ઉદ્યોગ માટે સકારાત્‍મક સાબિત થઈ શકે છે. મશીનરી અને ઘટકો પર ડ્‍યુટી રાહત કંપનીઓના ઉત્‍પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે, જેનાથી તેઓ તેમના ઉત્‍પાદનનો વિસ્‍તાર કરી શકશે. આનાથી ભારતને વૈશ્વિક સપ્‍લાય ચેઇનમાં મજબૂત પગપેસારો કરવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. ઇલેક્‍ટ્રિક વાહનો, ઉર્જા ભંડાર અને ઘણા ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઉત્‍પાદનોમાં લિથિયમ-આયન બેટરીનો ઉપયોગ વધુને વધુ થઈ રહ્યો છે.(૩૮.૨૭)