વોશિંગ્ટન: અમેરિકાની શાળાઓમાં અત્યારે એક મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળી રહ્યો છે. એક તરફ દુનિયા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને હાઈ-ટેક ડિજિટલ યુગ તરફ આગળ વધી રહી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાના 33 થી વધુ રાજ્યોએ K-12 (ધોરણ 1 થી 12) ના વર્ગખંડોમાં મોબાઈલ ફોન પર કડક પ્રતિબંધ લાદતા કાયદા અમલમાં મૂક્યા છે. આ સ્થિતિએ શિક્ષકો અને વાલીઓ સામે એક મોટો સવાલ ઊભો કર્યો છે: શું ટેકનોલોજી પર પ્રતિબંધ મૂકીને વિદ્યાર્થીઓને ટેકનોલોજીના ભવિષ્ય માટે તૈયાર કરી શકાય?
પરીણામો: એકાગ્રતામાં સુધારો પણ નવો પડકાર
મનોવિજ્ઞાનના પ્રોફેસર ડો. ટિમોથી પ્રેસ્લી અને શિક્ષણ સંશોધકોના મતે, શાળાઓમાં 'બેલ-ટુ-બેલ' (શાળા શરૂ થાય ત્યારથી પૂરી થાય ત્યાં સુધી) પ્રતિબંધથી વિદ્યાર્થીઓની એકાગ્રતામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે. વર્ગખંડોમાં વિક્ષેપ ઓછો થયો છે અને લંચ બ્રેક દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ મોબાઈલમાં રચ્યાપચ્યા રહેવાને બદલે એકબીજા સાથે રૂબરૂ વાત કરતા થયા છે. જોકે, નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે માત્ર ફોન છીનવી લેવાથી શિક્ષણની પદ્ધતિ કે ભંડોળની અછત જેવી મૂળભૂત સમસ્યાઓ હલ નહીં થાય.
ટેકનોલોજીનો વિરોધાભાસ
શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ આને 'ટેકનોલોજી પેરાડોક્સ' તરીકે ઓળખાવે છે. શાળાઓ એક બાજુ વિદ્યાર્થીઓને ડિજિટલ સાક્ષરતા અને જવાબદાર ટેકનોલોજી ઉપયોગ શીખવવા માંગે છે, જ્યારે બીજી બાજુ સૌથી વધુ વપરાતા ઉપકરણ (મોબાઈલ) પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. આના ઉકેલ રૂપે ઘણી શાળાઓ હવે વ્યક્તિગત મોબાઈલને બદલે શૈક્ષણિક હેતુ માટે લેપટોપ કે ટેબ્લેટ આપી રહી છે, જેથી નિયંત્રિત વાતાવરણમાં ડિજિટલ કૌશલ્યો શીખવી શકાય.
વિદ્યાર્થીઓનો પક્ષ: સ્વાયત્તતા અને સુરક્ષા
વિદ્યાર્થીઓનું માનવું છે કે ફોન માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ અસાઇનમેન્ટ, સંદેશાવ્યવહાર અને ઈમરજન્સીમાં સુરક્ષા માટેનું મહત્વનું સાધન છે. કેલિફોર્નિયાની એક વિદ્યાર્થીની કાઈ થોમ્પસનનું કહેવું છે કે, "કોઈ વસ્તુ સંપૂર્ણપણે છીનવી લેવાથી સારા વર્તનને પ્રોત્સાહન મળતું નથી." તેના બદલે વિદ્યાર્થીઓને સ્વ-નિયંત્રણ (Self-regulation) શીખવવું જોઈએ, જે આજના આધુનિક વર્કપ્લેસ માટે અનિવાર્ય કૌશલ્ય છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સોશિયલ મીડિયાની અસર
તાજેતરમાં કેલિફોર્નિયાની કોર્ટે મેટા (Meta) અને યુટ્યુબ (YouTube) જેવી કંપનીઓને $6 મિલિયનનો દંડ ફટકાર્યો છે, કારણ કે તેમના પ્લેટફોર્મ યુવાનો માટે વ્યસનકારક સાબિત થઈ રહ્યા છે. શાળામાં ફોન પ્રતિબંધથી બુલિંગ (ચીડવવાની પ્રવૃત્તિ) માં ઘટાડો થયો હોવા છતાં, વિદ્યાર્થીઓમાં ચિંતા અને ડિપ્રેશનના સ્તરમાં ખાસ ફેરફાર જોવા મળ્યો નથી.
અંતે, નિષ્ણાતો સહમત છે કે ધ્યેય ટેકનોલોજીને શિક્ષણમાંથી દૂર કરવાનો નથી, પરંતુ તેના ઉપયોગની તંદુરસ્ત મર્યાદાઓ નક્કી કરવાનો છે. ભવિષ્યમાં એ જ વિદ્યાર્થી સફળ થશે જે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ક્યારે કરવો અને ક્યારે ન કરવો તેની યોગ્ય સમજ ધરાવતો હશે.