નવી દિલ્હી, તા.૦૭: કલ્પના કરો કે કોઈ ડૉક્ટર તમારા શરીરમાં એક પણ કાપો મૂક્યા વિના કે કોઈ પણ પ્રકારની સર્જરી કર્યા વિના અંદરના એકે-એક હાડકાં, નસો અને અંગોને લાઈવ જોઈ શકે! આજે આધુનિક મેડિકલ સાયન્સમાં 'સીટી સ્કેન' (CT Scan) એક સામાન્ય પ્રક્રિયા બની ગઈ છે, પરંતુ આ ચમત્કારિક ટેકનોલોજી પાછળ એક મહાન વૈજ્ઞાનિકની વર્ષોની સખત મહેનત છુપાયેલી છે. આખી દુનિયાને આખા શરીરનું સ્કેન કરી શકે તેવું 'ફુલ-બોડી સીટી સ્કેનર' આપનાર મહાન અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. રોબર્ટ લેડલી (Robert Ledley) હતા, જેમને આધુનિક ડાયગ્નોસ્ટિક ઇમેજિંગના પિતા માનવામાં આવે છે.
દંત ચિકિત્સકમાંથી બન્યા ફિઝિક્સના ઉસ્તાદ
૨૮ જૂન, ૧૯૨૬ના રોજ ન્યૂ યોર્કમાં જન્મેલા રોબર્ટ લેડલીની સફર સામાન્ય તબીબો કરતાં તદ્દન અલગ હતી. તેમણે કોલંબિયા યુનિવર્સિટીમાંથી સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર (Theoretical Physics) માં માસ્ટર ડિગ્રી મેળવી હતી અને ત્યારબાદ ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટીમાંથી ડેન્ટિસ્ટ્રી (દંત ચિકિત્સા) નો અભ્યાસ કર્યો હતો. બીજા વિશ્વયુદ્ધ અને કોરિયન યુદ્ધ દરમિયાન તેમણે યુએસ આર્મીમાં ડેન્ટલ કોર્પ્સ તરીકે સેવા આપી હતી. આ અનોખા વૈજ્ઞાનિકે દાંતની રચના અને ખોરાક ચાવવાની પદ્ધતિને સમજવા માટે પણ ભૌતિકશાસ્ત્ર અને ગણિતના સૂત્રોનો ઉપયોગ કર્યો હતો!
જ્યારે કોમ્પ્યુટરે રોગો ઓળખવાનું શરૂ કર્યું
૧૯૫૦ના દાયકામાં જ્યારે કોમ્પ્યુટર ખૂબ જ પ્રાથમિક તબક્કામાં હતા, ત્યારે લેડલીએ ભવિષ્ય ભાંપી લીધું હતું. ૧૯૫૯માં તેમણે એક ઐતિહાસિક સંશોધન પત્ર પ્રકાશિત કર્યો, જેમાં તેમણે પહેલીવાર દુનિયા સામે દરખાસ્ત મૂકી કે ભવિષ્યમાં કોમ્પ્યુટર દર્દીઓની બીમારીઓનું સચોટ નિદાન કરવામાં તબીબોના જમણા હાથ સમાન સાબિત થશે. અહીંથી જ 'મેડિકલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ' (તબીબી માહિતીશાસ્ત્ર) નો જન્મ થયો.
વર્ષ ૧૯૭૩ અને 'એસીટીએ' (ACTA) નો ધમાકો
લેડલીએ પોતાની કારકિર્દીની સૌથી મોટી અને ક્રાંતિકારી સિદ્ધિ વર્ષ ૧૯૭૩માં મેળવી, જ્યારે તેમણે વિશ્વનું સૌપ્રથમ ફુલ-બોડી સીટી સ્કેનર વિકસાવ્યું. આ મશીનને 'ACTA' (Automatic Computerized Transverse Axial) નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ એક એવી શોધ હતી જેણે તબીબી જગતમાં સનસનાટી મચાવી દીધી. આ મશીનની મદદથી શરીરના કોઈપણ ભાગની ત્રિપરિમાણીય (Cross-sectional) તસવીરો લેવી શક્ય બની. પરિણામે, શસ્ત્રક્રિયા કર્યા વિના જ બ્રેઈન સ્ટ્રોક, આંતરિક રક્તસ્રાવ, કેન્સરની ગાંઠો અને હૃદય રોગનું ત્વરિત નિદાન કરવાનું સરળ બની ગયું, જે આજે કટોકટીના સમયે લાખો લોકોના જીવ બચાવી રહ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય મ્યુઝિયમની શોભા અને સર્વોચ્ચ સન્માન
૨૪ જુલાઈ, ૨૦૧૨ના રોજ આ દુનિયાને અલવિદા કહી ગયેલા આ મહાન વૈજ્ઞાનિકના નામે ૩૦૦થી વધુ સંશોધન પત્રો અને ૧૦થી વધુ પેટન્ટ નોંધાયેલા છે. રોબર્ટ લેડલીએ બનાવેલું દુનિયાનું આ સૌપ્રથમ સીટી સ્કેનર મશીન આજે પણ અમેરિકાના સ્મિથસોનિયન નેશનલ મ્યુઝિયમમાં એક ઐતિહાસિક વિરાસત તરીકે સચવાયેલું છે. વિજ્ઞાન જગતમાં તેમના અજોડ યોગદાન બદલ તેમને ૧૯૯૭માં અમેરિકાના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ ટેકનોલોજી એન્ડ ઇનોવેશન' થી નવાજવામાં આવ્યા હતા. આજે પણ જ્યારે કોઈ દર્દી સીટી સ્કેનની મદદથી નવું જીવન મેળવે છે, ત્યારે અજાણતા જ તે આ મહાન વૈજ્ઞાનિકનો ઋણી બને છે.