નવી દિલ્હી : સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક દ્વારા દેશના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની એક મહત્વપૂર્ણ પોસ્ટ અચાનક હટાવી દેવાતાં ભારે રાજકીય અને પ્રશાસનિક હલચલ મચી ગઈ છે. આ ઘટના બાદ કેન્દ્ર સરકારે કડક વલણ અપનાવીને મેટા (Meta) ના વૈશ્વિક જાહેર નીતિ (Global Public Policy) ના વડાને સીધું સમન્સ પાઠવ્યું છે. જોકે, ગરમાટો વધતાં મેટાએ તરત જ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી, માફી માગી અને પોસ્ટ પુનઃસ્થાપિત કરી દીધી હતી. પરંતુ સરકારી સૂત્રોનું કહેવું છે કે કંપનીએ આપેલી સફાઈ જરાય "વાજબી કે સંતોષકારક નથી" અને આ પ્રકરણ અહીં સમાપ્ત થતું નથી.

ઓટોમેટેડ સિસ્ટમનો લોચો કે કઈં બીજું?

સુત્રો પાસેથી મળતી વિગતો મુજબ, મેટાએ સરકાર સમક્ષ એવી રજૂઆત કરી હતી કે તેના 'ઓટોમેટેડ કન્ટેન્ટ ફિલ્ટર્સ' (AI સિસ્ટમ) માં આવેલી ટેકનિકલ ખામીને કારણે આ પોસ્ટ ભૂલથી ડિલીટ થઈ ગઈ હતી. પરંતુ, IT મંત્રાલય આ ખુલાસાથી બિલકુલ સંતોષાયું નથી. સરકારનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે જો કોઈ ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ આવી ગંભીર ભૂલ કરતી હોય, તો મેટાએ પોતાના ટૂલ્સમાં તાત્કાલિક સુધારો કરવો જોઈએ. માત્ર "ભૂલ થઈ ગઈ" કહીને ટેકનોલોજી કંપનીઓ જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં.

ખાસ સેલ્ફી વિડીયો અને 'પેપર લીક' પર કડક સંદેશ

જે પોસ્ટ પર આ વિવાદ ઊભો થયો છે, તે મૂળ રૂપે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૩ જુલાઈના રોજ ઇન્સ્ટાગ્રામ અને ફેસબુક પર શેર કરી હતી. આ વિડીયો ખૂબ ખાસ હતો કારણ કે તેમાં પીએમ મોદીનો યુવાનોને સંબોધિત કરતો પહેલો સીધો 'સેલ્ફી વિડીયો' હતો. દેશમાં ચાલતા વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે, મોદીએ આ વિડીયો દ્વારા દેશના યુવાનોને ખાતરી આપી હતી કે 'પેપર લીક' જેવી ગંભીર ઘટનાઓ સામે સરકાર કડકમાં કડક પગલાં ભરી રહી છે અને આ અંગે સંસદમાં નવો કાયદો પણ લાવવામાં આવશે.

રાજકીય ગરમાવો અને પક્ષપાતનો આરોપ

આ ઘટના સામે આવતા જ ભાજપના નેતા પ્રીતિ ગાંધી સહિતના અનેક લોકોએ મેટા પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. X (ટ્વિટર) પર સવાલો ઉઠાવતા તેમણે લખ્યું કે:

"વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહીના વડા પ્રધાન ભારતના યુવાનો સાથે જોડાવા સેલ્ફી વિડીયો મૂકે અને ફેસબુક તેના પર પ્રતિબંધ મૂકી દે? લાખો ભારતીયોએ શું જોવું અને શું ન જોવું તે નક્કી કરવાનો અધિકાર મેટાને કોણે આપ્યો?"

તેમણે મેટાની કન્ટેન્ટ મોડરેશન પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતાના અભાવ અને રાજકીય પક્ષપાત અંગે પણ મોટા પ્રશ્નો ઊભા કર્યા હતા.

મેટા પહેલેથી જ સરકારના સ્કેનર હેઠળ

ઉલ્લેખનીય છે કે આ પહેલીવાર નથી જ્યારે મેટા સરકારના નિશાના પર આવી હોય:

• WhatsApp યુઝરનેમ ફીચર: ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને ડિજિટલ એરેસ્ટ જેવા કૌભાંડો વધવાની ભીતિથી IT મંત્રાલયે આ ફીચર પર રોક લગાવી છે.
• CSAM જાહેરાતો: ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળ જાતીય શોષણ સંબંધિત પેઇડ જાહેરાતો દેખાવા બદલ પણ મેટાને વિગતવાર જવાબ માંગતી નોટિસ ફટકારવામાં આવી હતી.
• Muse Image AI: ગોપનીયતા અને ડેટા સ્ક્રેપિંગના વિવાદ બાદ મેટાએ પોતાનું આ AI ફીચર ગ્લોબલી પાછું ખેંચવું પડ્યું હતું.

નિષ્કર્ષ

આ સમગ્ર ઘટના દર્શાવે છે કે ભારત સરકાર હવે બિગ ટેક (Big Tech) કંપનીઓની મનમાની સાંખી લેવાના મૂડમાં નથી. ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ દેશની જાહેરસભા અને ચર્ચાને પ્રભાવિત કરતા હોવાથી, કેન્દ્ર સરકારે હવે ટેકનોલોજી કંપનીઓ પાસેથી વધુ કડક સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માંગણી કરી છે.