વોશિંગ્ટન : અમેરિકી અવકાશ સંસ્થા નાસા (NASA) ના પર્સિવરેંસ રોવરે મંગળ ગ્રહ પર પાણીના પ્રાચીન ઇતિહાસ વિશે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને ચોંકાવનારી શોધો કરી છે. રોવરના વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ મુજબ, મંગળના જેઝેરો ક્રેટર સ્થિત ખડકો ઓછામાં ઓછા ત્રણ વખત પાણી સાથે સીધા સંપર્કમાં આવ્યા હતા. 'કોમ્યુનિકેશન્સ અર્થ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ' જર્નલમાં પ્રકાશિત આ શોધ લાલ ગ્રહના પાણીયુક્ત ભૂતકાળને અને ત્યાંની પરિસ્થિતિઓ ક્યારેક જીવન માટે અનુકૂળ હતી કે કેમ તે સમજવામાં સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.

વૈજ્ઞાનિકોને શરૂઆતમાં જેઝેરો ક્રેટર માર્જિન યુનિટ વિસ્તારમાં કાંપયુક્ત ખડકો મળવાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ રોવરને પ્રાચીન મેગ્માના ઘનકરણથી રચાયેલા અગ્નિકૃત ખડકો મળ્યા, જેમાં પાણીના સંપર્કના રાસાયણિક પુરાવા અત્યંત સારી રીતે સચવાયેલી સ્થિતિમાં છે. પર્સિવરેંસના 'સુપરકેમ' ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટે ૧૮૫ થી વધુ ખડકોની સપાટીઓનો ઊંડાણપૂર્વકનો રાસાયણિક અભ્યાસ કરીને દર્શાવ્યું કે પાણીએ ત્રણ અલગ અલગ તબક્કામાં આ ખડકોની રચનામાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે.

પ્રથમ તબક્કામાં કાર્બન-ડાયોક્સાઇડ યુક્ત ભૂગર્ભજળના સંપર્કમાં આવવાથી ખડકોમાં કાર્બોનેટ ભરેલી તિરાડો બની, બીજા તબક્કામાં પ્રાચીન તળાવના જળસ્તર નીચેના વિસ્તારોમાં સિલિકાની હાજરી પુષ્ટિ પામી, અને ત્રીજા તબક્કામાં કેલ્શિયમ સલ્ફેટ તથા ફ્લોરાઇડ ધરાવતી ખનિજ નસો મળી આવી, જે મંગળ પર ભૂગર્ભ હાઇડ્રોથર્મલ પ્રવૃત્તિનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.

પર્સિવરેંસ રોવરનો આ પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય મંગળના ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, આબોહવા અને પ્રાચીન સૂક્ષ્મજીવાણુ જીવનના નિશાન શોધવાનો છે, કારણ કે પૃથ્વી પર કાર્બોનેટ છીછરા પાણીમાં બનીને અવશેષો સાચવી શકે છે. હાલમાં આ મહત્વપૂર્ણ ખડકો અને માટીના નમૂનાઓને સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યના મંગળ મિશન દ્વારા વિશ્લેષણ માટે પૃથ્વી પર પરત લાવવામાં આવશે.