નવી દિલ્હી, તા.29: સંભલ હિંસા કેસમાં ઉત્તર પ્રદેશની યોગી આદિત્યનાથ સરકારને સર્વોચ્ચ અદાલત તરફથી બહુ મોટો કાનૂની ઝાટકો લાગ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, નેશનલ સિક્યુરિટી એક્ટ (NSA) જેવા કડક કાયદા હેઠળ નિવારક અટકાયત (Preventive Detention) કરવા માટે માત્ર 'ન્યાયાલયની બહાર કરેલી કબૂલાત' (Extra-Judicial Confession) એકમાત્ર કાનૂની આધાર બની શકે નહીં. આ સાથે જ અદાલતે સંભલ હિંસા કેસના આરોપી મુલ્લા અફરોઝની NSA હેઠળની અટકાયત તત્કાલ અસરથી રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે અને સત્તાનો ખોટો ઉપયોગ કરવા બદલ ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર પર ₹૧૦ લાખનો ભારે દંડ ફટકાર્યો છે.

સત્તાનો દુરુપયોગ અને અપૂરતા પુરાવા પર સુપ્રીમની લાલ આંખ

જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ શીલ નાગુની ખંડપીઠે અફરોઝની અપીલ મંજૂર કરતાં અત્યંત સખત અવલોકનો કર્યા હતા. બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે, જોકે ન્યાયાલયની બહાર કરેલી કબૂલાત તપાસ માટે એક સુસંગત સામગ્રી હોઈ શકે છે, છતાં કોઈ વ્યક્તિની આઝાદી છીનવીને NSA હેઠળ અટકાયત કરવાનો આદેશ આપતાં પહેલાં સત્તાવાળાઓએ અન્ય મજબૂત સંજોગો અને પુરાવાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે. અફરોઝના કિસ્સામાં જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને અટકાયતી સત્તાધિકારી અન્ય પરિબળોની ચકાસણી કરવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહ્યા હતા, જે નિવારક અટકાયતની શક્તિનો સ્પષ્ટ દુરુપયોગ દર્શાવે છે.

શાહી જામા મસ્જિદ સર્વેક્ષણ અને હિંસાની પૃષ્ઠભૂમિ

આ સમગ્ર વિવાદ નવેમ્બર ૨૦૨૪માં ઉત્તર પ્રદેશના સંભલમાં આવેલી ઐતિહાસિક શાહી જામા મસ્જિદના કોર્ટ-આદેશિત સર્વેક્ષણ દરમિયાન ફાટી નીકળેલી હિંસક ઘટનાઓ સાથે જોડાયેલો છે. આ હિંસાના સંબંધમાં સંભલ પોલીસે ૧૭ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ના રોજ મુલ્લા અફરોઝની ધરપકડ કરી હતી. ત્યારબાદ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે ૧૩ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ના રોજ તેની સામે NSA ની કલમ ૩(૨) હેઠળ અટકાયતનો આદેશ પસાર કર્યો હતો, જેને પાછળથી યુપી સરકારે પણ મંજૂરી આપી દીધી હતી.

હાઈકોર્ટના ચુકાદાને પલટીને રદ કરી અટકાયત

અફરોઝે અગાઉ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં પોતાની અટકાયતને પડકારી હતી અને દલીલ કરી હતી કે તેમની સામેનો સમગ્ર કેસ માત્ર કથિત કબૂલાત પર આધારિત છે અને કોઈ નક્કર સામગ્રી નથી. જોકે, હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારની દલીલો માન્ય રાખી અટકાયત જાળવી રાખી હતી. રાજ્ય સરકારે આક્ષેપ કર્યો હતો કે અફરોઝે ભીડને ઉશ્કેરીને જાહેર વ્યવસ્થાને ખલેલ પહોંચાડી હતી. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આદેશને બાજુ પર મૂકીને સ્પષ્ટ કર્યું કે સત્તાવાળાઓ દ્વારા રજૂ કરાયેલી સામગ્રી કાયદાકીય રીતે આટલી ગંભીર અટકાયત માટે બિલકુલ પૂરતી નથી.