નવી દિલ્હી:સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મસ્જિદો સાથે જોડાયેલી અને 'સર્વિસ ઇનામ' તરીકે ઓળખાતી જમીનો વક્ફ મિલકતનો ભાગ છે અને તેનું વેચાણ કે હસ્તાંતરણ કરી શકાય નહીં. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું હતું કે ધાર્મિક અથવા સખાવતી હેતુઓ માટે સેવામાં મળેલી ઇનામી જમીનો એ જાહેર અથવા ધાર્મિક ટ્રસ્ટની મિલકતનો જ એક ભાગ છે, જે તેની વેચાણપાત્રતા પર નિયંત્રણ લાદે છે.

શું હતો સમગ્ર વિવાદ?

આ કેસ આંધ્રપ્રદેશના કુર્નૂલ જિલ્લામાં આવેલી ૩ એકર જમીનનો હતો. મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું આ જમીન વક્ફ મિલકત (સર્વિસ ઇનામ) હતી જે મસ્જિદને ધાર્મિક સેવાઓ માટે આપવામાં આવી હતી, અથવા તે ખાનગી મિલકત (પર્સનલ ઇનામ) હતી જેને વેચાણ દસ્તાવેજ દ્વારા ટ્રાન્સફર કરી શકાય. વાદીઓએ ૧૯૮૫ અને ૧૯૯૬ માં થયેલા વેચાણ દસ્તાવેજોના આધારે માલિકીનો દાવો કર્યો હતો અને વક્ફ બોર્ડ સામે મનાઈ હુકમ માંગ્યો હતો. બીજી તરફ, વક્ફ બોર્ડે દલીલ કરી હતી કે આ જમીન ઐતિહાસિક રીતે ધાર્મિક કાર્યો માટે સમર્પિત હતી.

હાઈકોર્ટનો નિર્ણય રદ કરવામાં આવ્યો:

અગાઉ વક્ફ ટ્રિબ્યુનલે વાદીઓનો દાવો ફગાવી દીધો હતો, કારણ કે તેઓ જમીન પરની માલિકી સાબિત કરી શક્યા નહોતા. જોકે, આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટે આ નિર્ણય ઉલટાવી દીધો હતો અને વાદીઓની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો હતો. આ નિર્ણય સામે વક્ફ બોર્ડે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના ચુકાદાને બાજુ પર રાખતા જણાવ્યું હતું કે ધાર્મિક સેવાઓ માટે મળેલી જમીન કોઈ વ્યક્તિની સંપૂર્ણ માલિકીની હોતી નથી, પરંતુ તે વક્ફના પાત્ર હેઠળ આવે છે.

પુરાવાનો બોજ વાદી પર:

સુપ્રીમ કોર્ટે ખાસ નોંધ્યું હતું કે જે પક્ષ માલિકી હકની જાહેરાત માંગતો હોય તેણે પોતાના પુરાવાની તાકાત પર કેસ જીતવો જોઈએ, નહીં કે પ્રતિવાદીની નબળાઈ પર. વાદીઓએ જે ૧૯૪૫ ના વિભાજન દસ્તાવેજનો આધાર લીધો હતો, તેમાં જ આ જમીનનો ઉલ્લેખ 'સર્વિસ ઇનામ' તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો, જે તેમના પોતાના દાવા વિરુદ્ધનો પુરાવો સાબિત થયો. અદાલતે અંતે ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને પુનઃસ્થાપિત કરતા ઠેરવ્યું કે આ જમીન વક્ફ મિલકત છે અને વાદીઓ તેના પર કોઈ કાયદેસરની માલિકી સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. આ ચુકાદાથી ધાર્મિક સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલી મિલકતોના રક્ષણ માટે મોટો દાખલો બેઠો છે.