મુંબઈ, તા. ૨૪ : રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની જિયો પ્લેટફોર્મ્સના આઈપીઓમાં જાહેર રોકાણકારોની રૂ. ૪.૯૦ લાખ કરોડથી વધુ તથા એન્કર રોકાણકારોની રૂ. ૨.૫૦ લાખ કરોડથી વધુની માંગ નોંધાઈ છે. કુલ રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડથી વધુની આ માંગ દેશનાં ૨૬ રાજ્યોના વર્ષ ૨૦૨૬–૨૭ના વાર્ષિક બજેટ કરતાં પણ મોટી છે. આગામી ૨૮ ઑક્ટોબરે શેરબજારમાં કંપનીના શેરનું લિસ્ટિંગ થવાની ધારણા છે.

મુકેશભાઈ અંબાણીના નેતૃત્વવાળા રિલાયન્સ જૂથની જિયો પ્લેટફોર્મ્સ લિમિટેડના પ્રારંભિક જાહેર ભરણા એટલે કે આઈપીઓએ ભારતીય મૂડીબજારમાં નવો ઇતિહાસ સર્જ્યો છે. ૨૩ ઑક્ટોબરે બંધ થયેલા આ આઈપીઓમાં રોકાણકારોએ અંદાજે રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડથી વધુ મૂલ્યના શેર મેળવવા માટે માંગ નોંધાવી છે. આ રકમ ભારતનાં ૨૮માંથી ૨૬ રાજ્યોના વર્ષ ૨૦૨૬–૨૭ના કુલ વાર્ષિક બજેટ કરતાં પણ મોટી છે.

જિયો પ્લેટફોર્મ્સનો રૂ. ૩૦,૨૧૩ કરોડનો આઈપીઓ ભારતીય શેરબજારના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો જાહેર ભરણો બન્યો છે. કંપનીએ ૨૧થી ૨૩ ઑક્ટોબર દરમિયાન જાહેર રોકાણકારો પાસેથી અરજીઓ મંગાવી હતી. આ સમયગાળામાં લગભગ ૧ કરોડ ૩૯ લાખ અરજીઓ નોંધાઈ હતી. ભારતીય આઈપીઓના ઇતિહાસમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં અરજીઓ નોંધાવાનો આ એક નવો વિક્રમ છે.

શેરબજારના આંકડા મુજબ એન્કર રોકાણકારોને ફાળવણી બાદ જાહેર ભરણા માટે ઉપલબ્ધ લગભગ ૧૯.૭૫ કરોડ શેર સામે રોકાણકારોએ ૪૩૮.૨૬ કરોડથી વધુ શેરની માંગ કરી હતી. પરિણામે સમગ્ર જાહેર ભરણું ૨૨.૧૯ ગણું ભરાયું હતું.

સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓ, વીમા કંપનીઓ અને અન્ય સંસ્થાકીય રોકાણકારો માટે અનામત હિસ્સામાં ૭૦.૫૫ ગણી માંગ નોંધાઈ હતી. બિનસંસ્થાકીય રોકાણકારોના હિસ્સામાં ૧૪ ગણી અને સામાન્ય નાના રોકાણકારોના હિસ્સામાં ૨.૭૨ ગણી માંગ નોંધાઈ હતી. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના પાત્ર શેરધારકો માટે રાખવામાં આવેલો હિસ્સો ૭.૬૦ ગણો અને કર્મચારીઓનો હિસ્સો ૨.૯૩ ગણો ભરાયો હતો.

આઈપીઓ પહેલાં જ એન્કર રોકાણકારોના હિસ્સામાં ભારે રસ જોવા મળ્યો હતો. લગભગ રૂ. ૮,૧૧૦ કરોડના શેર માટે રૂ. ૨.૫૦ લાખ કરોડથી વધુની માંગ આવી હતી. જોકે વાસ્તવમાં ૨૧૨ એન્કર રોકાણકારોને લગભગ રૂ. ૮,૧૧૦ કરોડના શેર ફાળવવામાં આવ્યા હતા. આ રોકાણકારોમાં ભારતીય જીવન વીમા નિગમ ઉપરાંત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ અને રોકાણ ભંડોળોનો સમાવેશ થાય છે.

જિયો પ્લેટફોર્મ્સના શેરની કિંમત રૂ. ૧,૦૬૫થી રૂ. ૧,૧૧૯ નક્કી કરવામાં આવી હતી. આ ભરણામાં કંપની કુલ ૨૭ કરોડ નવા શેર બહાર પાડી રહી છે. ખાસ બાબત એ છે કે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અથવા અન્ય વર્તમાન શેરધારકો આ આઈપીઓ દ્વારા પોતાના જૂના શેર વેચી રહ્યા નથી.

કંપની આ ભરણામાંથી મળનારી ચોખ્ખી રકમ પૈકી રૂ. ૨૭,૫૦૦ કરોડ સુધીનો ઉપયોગ પોતાની મહત્વપૂર્ણ પેટાકંપની રિલાયન્સ જિયો ઇન્ફોકોમનું દેવું ઘટાડવા માટે કરવાની યોજના ધરાવે છે. બાકીની રકમ સામાન્ય કોર્પોરેટ હેતુઓ માટે વપરાશે.

જિયો દેશના ટેલિકોમ ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપનીઓમાંની એક છે. જૂન ૨૦૨૬ સુધીમાં તેના ગ્રાહકોની સંખ્યા લગભગ ૫૩.૩૩ કરોડ હતી. કંપની મોબાઇલ ટેલિકોમ ઉપરાંત ફાઇવજી, બ્રોડબેન્ડ, ક્લાઉડ સેવાઓ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા આધારિત ડિજિટલ વ્યવસાયમાં પણ વિસ્તરણ કરી રહી છે.

આઈપીઓની ઊંચી કિંમતની મર્યાદાના આધારે જિયો પ્લેટફોર્મ્સનું સંભવિત બજારમૂલ્ય લગભગ રૂ. ૧૦.૩ લાખ કરોડ આંકવામાં આવ્યું છે. શેરબજારમાં તેનું લિસ્ટિંગ ૨૮ ઑક્ટોબરે થવાની ધારણા છે. જોકે નિષ્ણાતોના મતે ભારે સબ્સ્ક્રિપ્શન મળ્યું હોવા છતાં લિસ્ટિંગના દિવસે શેરના ભાવમાં વધારો થશે જ તેની કોઈ ખાતરી નથી.

રિલાયન્સ જૂથનો આ લગભગ બે દાયકા બાદનો નવો જાહેર ભરણો છે. આ પહેલાં એપ્રિલ ૨૦૦૬માં રિલાયન્સ પેટ્રોલિયમનો આઈપીઓ આવ્યો હતો.

જિયોના શેરોનું બજારમાં આગમન માત્ર કંપની માટે જ નહીં, ભારતીય ટેલિકોમ તથા ડિજિટલ ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રના મૂલ્યાંકન માટે પણ મહત્વપૂર્ણ ઘટના માનવામાં આવે છે.

*૨૬ રાજ્યોનાં બજેટ કરતાં પણ મોટી માંગ : ગુજરાતનું બજેટ રૂ. ૪.૦૩ લાખ કરોડ*

જિયોના આઈપીઓમાં નોંધાયેલી રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડથી વધુની સંયુક્ત માંગની સરખામણીએ દેશનાં અનેક મોટાં રાજ્યોનાં બજેટ પણ નાનાં છે.

વર્ષ ૨૦૨૬–૨૭ના બજેટમાં દેવાની ચુકવણી સહિતનો અંદાજિત કુલ ખર્ચ :

રાજસ્થાન  રૂ. ૬.૧૧ લાખ કરોડ 

તમિલનાડુ   રૂ. ૫.૨૫ લાખ કરોડ 

કર્ણાટક      રૂ. ૪.૪૮ લાખ કરોડ 

પ. બંગાળ  રૂ. ૪.૩૯ લાખ કરોડ 

મધ્યપ્રદેશ   રૂ. ૪.૨૩ લાખ કરોડ 

ગુજરાત     રૂ. ૪.૦૩ લાખ કરોડ 

આ ગણતરી પ્રમાણે જિયોના આઈપીઓમાં નોંધાયેલી કુલ માંગ ગુજરાતના વાર્ષિક બજેટ કરતાં અંદાજે ૧.૮૩ ગણી છે.

બીજી તરફ ઉત્તર પ્રદેશનું બજેટ લગભગ રૂ. ૯.૧૩ લાખ કરોડ અને મહારાષ્ટ્રનું રૂ. ૮.૩૪ લાખ કરોડ છે. આ બંને રાજ્યોનાં કુલ બજેટ જિયોમાં નોંધાયેલી માંગ કરતાં વધારે છે.

*રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડ જિયોને મળ્યા નથી : આટલી મોટી રકમનો સાચો અર્થ શું?*

આ સમાચારનો સૌથી મહત્વનો આર્થિક તફાવત

જાહેર રોકાણકારોની માંગ

૪.૯૦ લાખ કરોડ

એન્કર રોકાણકારોની માંગ

રૂ. ૨.૫૦ લાખ કરોડ+

વાસ્તવિક આઈપીઓનું મહત્તમ કદ

રૂ. ૩૦,૨૧૩ કરોડ

રોકાણકારોએ કુલ રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડથી વધુ કિંમતના શેર ખરીદવાની ઇચ્છા દર્શાવી છે. પરંતુ કંપની એટલી કિંમતના શેર વેચી રહી નથી. આ રકમમાં એન્કર રોકાણકારોની પ્રાથમિક માંગ પણ સામેલ છે, જેમાંથી માત્ર એક ભાગને શેર ફાળવાયા હતા.

આમ, રૂ. ૭.૪ લાખ કરોડ એ શેર માટે નોંધાયેલી માંગનું મૂલ્ય છે, કંપનીએ એકત્ર કરેલી મૂડી નથી. આઈપીઓમાં માંગ અને વાસ્તવિક મૂડી એકત્ર થવી, બંને જુદી બાબતો છે.

* શેરબજારમાં જિયોનું આગમન : રિલાયન્સ જૂથ માટે ૨૦ વર્ષ બાદ મહત્વનો આઈપીઓ*

* ૨૧ ઑક્ટોબરે આઈપીઓ ખુલ્યો અને ૨૩ ઑક્ટોબરે બંધ થયો*

* ૨૬ ઑક્ટોબરે શેર ફાળવણીનો આધાર નક્કી થવાની ધારણા છે.

* ૨૭ ઑક્ટોબરે સફળ અરજદારોના ખાતામાં શેર જમા થવાની અને અસફળ અરજદારોની રોકાયેલી રકમ મુક્ત થવાની અપેક્ષા છે.

* ૨૮ ઑક્ટોબરે બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ તથા નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં લિસ્ટિંગનો કાર્યક્રમ છે.