નવી દિલ્હી : ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના થીજી ગયેલા સંબંધોમાં અચાનક ગરમાવો આવ્યો છે, અને આ વખતે તેની શરૂઆત રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) તરફથી થઈ છે. સંઘના મહાસચિવ દત્તાત્રેય હોસાબલેએ પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત ચાલુ રાખવા અને 'લોકોથી લોકોના સંપર્ક' પર ભાર મૂકતા અનેક તર્ક-વિતર્ક શરૂ થયા છે. મોદી સરકારની અત્યાર સુધીની 'આતંક અને વાટાઘાટો સાથે નહીં' ની નીતિ વચ્ચે સંઘનો આ નવો રાગ આશ્ચર્યજનક માનવામાં આવે છે.

પશ્ચિમી દેશોની નજરમાં છબી સુધારવાનો પ્રયાસ?

RSS અત્યારે તેના શતાબ્દી વર્ષમાં છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેની ભૂમિકાની વધુ તપાસ થઈ રહી છે. અમેરિકી કમિશન ઓન ઈન્ટરનેશનલ રિલીજિયસ ફ્રીડમ (USCIRF) જેવી સંસ્થાઓએ RSS ને પ્રતિબંધિત કરવાની વાત કરી છે. આવા સમયે, પાકિસ્તાનના નાગરિક સમાજ સાથે સંવાદની વાત કરીને સંઘ વિશ્વને એવો સંદેશ આપવા માંગે છે કે તેઓ ઉદારવાદી અને શાંતિપ્રિય છે. જોકે, વિશ્લેષકો તેને પશ્ચિમી દેશોને ખુશ કરવા માટેની એક 'ગણતરીપૂર્વકની કવાયત' તરીકે પણ જોઈ રહ્યા છે.

ભૂ-રાજકીય સમીકરણો અને ભારતનું અલગ પડી જવું

ઓપરેશન સિંદૂર પછીની સ્થિતિમાં ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંઘર્ષમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા વધી છે, જ્યારે ભારત તેના 'વ્યૂહાત્મક ભાગીદારો' વચ્ચે થોડું અલગ પડી ગયું હોય તેમ જણાય છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના શાસનમાં ભારત પર વધારાના ટેરિફ અને રશિયન તેલ બાબતે પણ દબાણ વધ્યું છે. કાશ્મીરમાં થયેલા તાજેતરના હુમલાઓએ 'સામાન્યતા'ના દાવાઓ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. આવા સમયે પાકિસ્તાન સાથે વાતચીતનો સાવ ઇનકાર કરવો ભારતને મોંઘો પડી શકે છે.

હિન્દુત્વના મતદારોને મનાવવા સંઘનું 'કવચ'

પીએમ મોદી જાણે છે કે પાકિસ્તાન પ્રત્યે નરમ પડવું એ તેમના કટ્ટર હિન્દુત્વવાદી મતદારોને નારાજ કરી શકે છે. પાકિસ્તાન વિરોધી વલણ એ ભાજપની ઓળખનો મોટો ભાગ છે. તેથી જ, જો RSS પોતે જ 'અખંડ ભારત' અને 'સાંસ્કૃતિક સંબંધો'ની દુહાઈ આપીને વાતચીતની હિમાયત કરે, તો મોદી માટે આ નીતિ બદલવી આસાન બની જાય છે. હોસાબલેએ "આપણે એક સમયે એક રાષ્ટ્ર હતા" કહીને મોદીને તે રાજકીય સુરક્ષા પૂરી પાડી છે, જેની મદદથી તેઓ પોતાના પાયાના મતદારોને સમજાવી શકશે.

લેખના મુખ્ય તારણો:

• RSS નો અભિગમ: આતંકવાદ સામે લડવાની સાથે સંવાદના દરવાજા ખુલ્લા રાખવાની હિમાયત.
• વૈશ્વિક દબાણ: પશ્ચિમી સંસ્થાઓની તપાસ અને અમેરિકા સાથેના બદલાતા સંબંધોનો પ્રભાવ.
• રાજકીય રણનીતિ: ભાજપના મતદારોને 'સભ્યતાના જ્ઞાન' તરીકે વાતચીતનો સ્વીકાર કરાવવાની વ્યૂહરચના.
• ભવિષ્યની દિશા: શું ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ફરીથી ક્રિકેટ ડિપ્લોમસી કે વ્યાપારી સંબંધો શરૂ થશે?

મોદીની મજબૂત છબી અને પશ્ચિમ બંગાળની જીત પછીનો આત્મવિશ્વાસ તેમને આ કાંટાળા માર્ગ પર આગળ વધવા પ્રેરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે સંઘના આશીર્વાદ અનિવાર્ય છે.