તેહરાન : વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના પરિવહન માટે દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાતા પર્શિયન ગલ્ફ (પર્શિયાની અખાત) ના દરિયાઈ માર્ગ પર ઈરાને પોતાનો પ્રભાવ વધારવા માટે એક મોટો અને ચોંકાવનારો આંતરરાષ્ટ્રીય દાવ ખેલ્યો છે. ઈરાન દ્વારા આ વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગની દેખરેખ માટે તાજેતરમાં જ રચવામાં આવેલી નવી એજન્સી 'પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી' (Persian Gulf Strait Authority) એ એક કડક માર્ગદર્શિકા જારી કરીને આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા તમામ વ્યાપારી જહાજોને ફરજિયાતપણે પોતાની સાથે નોંધણી (રજીસ્ટ્રેશન) કરાવવાનો આદેશ આપ્યો છે.

હાલમાં સેવા મફત, પણ ભવિષ્યમાં વસૂલાશે 'શાહી ટેક્સ'

ઈરાનની નવી પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલના તબક્કે આ સામુદ્રધુની (સ્ટ્રેટ) માંથી જહાજોની અવરજવર અને ટ્રાન્ઝિટ સંપૂર્ણપણે મફત છે અને તેના માટે કોઈ ફી લેવામાં આવી રહી નથી. જો કે, આંતરરાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ અને આર્થિક વિશ્લેષકોના મતે, આ અનપેક્ષિત માર્ગદર્શિકા એ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે તેહરાન (ઈરાન સરકાર) ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ભારે ચાર્જ અથવા ટોલ ટેક્સ વસૂલવાનું શરૂ કરવાની સત્તાવાર તૈયારી કરી રહ્યું છે.

વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર મોટો ખતરો

પર્શિયન ગલ્ફ અને ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) એવો સંવેદનશીલ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાના કુલ તેલ પુરવઠાનો આશરે પાંચમો ભાગ (૨૦%) પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત અને ઈરાક જેવા અખાતી દેશો આ જ માર્ગેથી આખા વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો ઈરાન આ માર્ગ પર જહાજો પર કોઈપણ પ્રકારનો આર્થિક પ્રતિબંધ કે કડક નિયમો લાદશે, તો આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો આસમાને પહોંચી શકે છે અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જવાની ભીતિ છે.

અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથે તણાવ વધવાની સંભાવના

ઈરાનની આ નવી ઇસ્લામિક એજન્સીના આદેશ બાદ પર્શિયન ગલ્ફમાં પેટ્રોલિંગ કરી રહેલી અમેરિકા અને બ્રિટન સહિતના પશ્ચિમી દેશોની નૌસેના એલર્ટ મોડ પર આવી ગઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ આ માર્ગ મુક્ત વ્યાપાર માટે ખુલ્લો હોવો જોઈએ, પરંતુ ઈરાન દ્વારા સત્તાવાર ઓથોરિટી બનાવીને જહાજોની વિગતો મંગાવવાના આ પગલાથી પશ્ચિમી દેશો અને તેહરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ વધુ ઉગ્ર બને તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે.