નવી દિલ્હી : સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સંજય કિશન કૌલની આગામી આત્મકથા વિથઆઉટ ફિયર ઓફ ફેવર ના ખુલાસાઓએ દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત અને સરકાર વચ્ચેના સંબંધોને લઈને એક નવો અને મોટો વિવાદ છેડ્યો છે. પુસ્તકમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) ડીવાય ચંદ્રચુડ ન્યાયાધીશોની નિમૂણૂકોના મામલામાં સરકાર પ્રત્યે પક્ષપાતી વલણ અપનાવતા હતા અને કોલેજિયમની ઔપચારિક બેઠક યોજાય તે અગાઉ જ સરકાર પાસેથી અનૌપચારિક સંમતિ મેળવવાનો પ્રયાસ કરતા હતા. ડિસેમ્બર 2023 માં નિવૃત્ત થયેલા ન્યાયાધીશ કૌલના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર સાથેના સંબંધોની સાફસૂફીને લઈને તત્કાલીન CJI ચંદ્રચુડ સાથે તેમના తీవ్ర મતભેદો રહ્યા હતા અને આવા પગલાંથી ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા પર અસર પડે છે.

પુસ્તકમાં કોલેજિયમ સાથે જોડાયેલી એક આંતરિક ઘટનાનું વર્ણન કરતા જસ્ટિસ કૌલે જણાવ્યું છે કે છ ખાલી પદો ભરવા માટે નામો નક્કી થયા હતા ત્યારે મીટિંગમાં જતા સમયે CJI એ છઠ્ઠું નામ સૂચવ્યું હતું, જેનો અન્ય ન્યાયાધીશોએ વિરોધ કર્યો હતો. કૌલની શંકા હતી કે આ નામ સરકારના ઈશારે આવ્યું છે અને જ્યારે CJI એ સરકારનો પક્ષ જાણવા માટે ફોન કરવાનું વિચાર્યું ત્યારે કૌલે તેમને સમજદારીપૂર્વક રોક્યા હતા. આ ઉપરાંત, એક લઘુમતી સમુદાયના ન્યાયાધીશ ઉમેદવારની નિયુક્તિ વખતે સરકારે જાતિ અને ધર્મ અંગે સવાલો ઉઠાવતા જસ્ટિસ કૌલ એટલા વિફર્યા હતા કે તેઓ ફાઇલ બંધ કરીને કોલેજિયમની બેઠકમાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા, જોકે બાદમાં સરકારે વલણ બદલતા નિમૂણૂક કરાઈ હતી.

જસ્ટિસ કૌલે પોતાના અનુભવના આધારે લખ્યું છે કે સરકાર હંમેશા મક્કમ કરોડરજ્જુ ધરાવતા ન્યાયાધીશોનો આદર કરે છે અને સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને સંતુલિત કરવાનું કામ કરવાનું હોય છે, વિરોધ પક્ષની ભૂમિકા ભજવવાનું નહીં. 2015 ના રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક નિમૂણૂક પંચ (NJAC) અને રાફેલ ફાઇટર જેટ કેસનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટે વિપક્ષી અપેક્ષાઓ મુજબ કામ ન કરવું જોઈએ. બીજી તરફ, આ ગંભીર દાવાઓનો જવાબ આપતા ભૂતપૂર્વ CJI ડીવાય ચંદ્રચુડે જણાવ્યું હતું કે તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કોલેજિયમની બેઠકો ખૂબ જ સૌહાર્દપૂર્ણ વાતાવરણમાં થઈ હતી અને કૌલના બેઠક છોડીને જવાની ઘટના તેમને યાદ નથી, તેમજ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિમૂણૂક વોરંટ જારી થતું હોવાથી સરકાર સાથે પરામર્શ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે.

પોતાના બે દાયકાથી વધુના લાંબા ન્યાયિક અનુભવને આધારે જસ્ટિસ કૌલે કોલેજિયમ પ્રણાલીને અત્યંત અપારદર્શક અને ખામીયુક્ત ગણાવી હતી, જે અનૌપચારિક માધ્યમો દ્વારા સરકારી દબાણને આમંત્રણ આપે છે. કારકિર્દીના અંતિમ દિવસોમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કેસો તેમની બેન્ચમાંથી હટાવવા અને વરિષ્ઠ વકીલોના નામાંકનમાં વિલંબ થવા પર તેમણે ઊંડી નિરાશા પણ વ્યક્ત કરી હતી. આત્મકથાના આ વિસ્ફોટક ખુલાસાઓ બાદ હવે ન્યાયતંત્રની પારદર્શિતા અને કોલેજિયમ સુધારાઓ અંગે દેશભરમાં ફરીથી એકવાર ગંભીર ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ચૂકી છે.