નવી દિલ્હી : ભારતના સૌથી મોટા અને ઉત્સાહભર્યા તહેવારોમાંના એક ગણાતી દુર્ગા પૂજાને હવે ગણતરીના દિવસો બાકી છે. આજકાલ દુર્ગા પૂજા દરમિયાન પરિવાર અને મિત્રો સાથે અવનવી થીમ આધારિત ભવ્ય પંડાલોમાં દર્શન કરવા જવું એ એક ઉત્સવનું મુખ્ય વલણ બની ગયું છે. દેશ-વિદેશમાંથી લોકો કોલકાતા અને અન્ય શહેરોની કલાત્મક સજાવટવાળા પંડાલો જોવા માટે ઉમટી પડે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આધુનિક સમયમાં જોવા મળતી પંડાલો બનાવવાની આ ભવ્ય પરંપરાની શરૂઆત ક્યાંથી અને કેવી રીતે થઈ હતી?

ઇતિહાસના પાનાંઓ પલટાવીને જોઈએ તો, એક સમય એવો હતો જ્યારે દુર્ગા પૂજા માત્ર કોઈ સમૃદ્ધ મકાનમાલિકની હવેલીના આંગણામાં કે પારિવારિક સ્તરે જ મર્યાદિત હતી, જ્યાં સામાન્ય લોકોની પહોંચ સીમિત રહેતી હતી. કોલકાતાની શેરીઓમાં પંડાલો બનાવવાની આ અનોખી પરંપરાનો ઇતિહાસ આશરે ૨૫૦ વર્ષ જૂનો છે અને તે ૧૨ મિત્રોના એક નાના સમૂહ સાથે જોડાયેલો છે. વર્ષ ૧૭૯૦માં પશ્ચિમ બંગાળાના હુગલી જિલ્લાના ગુપ્તપરા ખાતે સૌપ્રથમવાર ૧૨ મિત્રોએ મળીને સ્થાનિક સ્તરે ફાળો અને દાન એકત્રિત કર્યું હતું.

આ ૧૨ મિત્રોએ ભેગા મળીને પ્રથમવાર 'બરોવરી' (સાર્વજનિક) દુર્ગા પૂજાનું ભવ્ય આયોજન કર્યું હતું. 'બરોવરી' શબ્દ બંગાળી ભાષાના 'બાર' (બાર એટલે કે ૧૨) અને 'યારી' (મિત્રો) શબ્દ પરથી ઉતરી આવ્યો છે. આ મિત્રોના સામુહિક પ્રયાસ અને દાન દ્વારા શરૂ કરાયેલી આ પહેલે જ દુર્ગા પૂજાને માત્ર કોઈ એક પરિવાર કે જમીનદારની ચાર દીવાલોમાંથી બહાર કાઢીને સામાન્ય જનતા સુધી પહોંચાડવાનું કામ કર્યું હતું.

આજે સમય બદલાયો છે અને તે નાનકડી 'બરોવરી' પૂજાએ એક વિશાળ સાંસ્કૃતિક મહાકુંભનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું છે. ઘરે-ઘરે કે હવેલીઓમાં મર્યાદિત રહેતી દેવી આરાધના આજે આખો દેશ અને દુનિયા એકત્ર થઈને ભવ્ય પંડાલોના માધ્યમથી ઉજવે છે. ૧૨ મિત્રો દ્વારા રોપાયેલું આ સામુહિકતા અને ભક્તિભાવનું છોડ આજનું વિશાળ વટવૃક્ષ બની ગયું છે, જે ભારતીય સંસ્કૃતિ અને એકતાનું અદભુત પ્રતીક છે.