નવી દિલ્‍હી,તા.૨૯: અલ નિનોએ દેશમાં કઠોળ, ખાંડ, તેલીબિયાં અને ચોખા જેવા આવશ્‍યક પાકોના ઉત્‍પાદનને ગંભીર અસર કરી છે. તેને અત્‍યાર સુધીનો સૌથી શક્‍તિશાળી અલ નિનો માનવામાં આવે છે. એવી આશંકા છે કે આનાથી ભારતને ખાદ્ય ચીજોની આયાત કરવાની ફરજ પડી શકે છે. વધુમાં, ભારતે આ નાણાકીય વર્ષમાં પશુ આહાર અને કૃષિ કાચા માલની આયાત વધારવી પડી શકે છે.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, દુષ્‍કાળને કારણે પાક ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે પુરવઠા અંગે ચિતા વધી છે. દરમિયાન, ઉદ્યોગ ખર્ચને નિયંત્રિત કરવા માટે આયાતમાં સરળતા લાવવાની માંગ કરી રહ્યો છે. ખાંડ ઉદ્યોગને કાચી ખાંડની આયાતની સમયમર્યાદા લંબાવવાની મંજૂરી મળી ગઈ છે. સોયાબીન ખોળ અને મકાઈની આયાત સાથે ખાદ્ય તેલની આયાત પણ વધારવાની જરૂર પડી શકે છે.

ખરીફ સિઝન દરમિયાન સોયાબીન અને મગફળીના ઉત્‍પાદનમાં ઘટાડો થવાની ધારણા છે. વધુમાં, શિયાળાના સરસવના પાક અંગે ચિતા છે, જેના કારણે ખાદ્ય તેલની આયાતમાં વધારો થઈ શકે છે. મરઘાં ઉદ્યોગ સોયાબીન ખોળ અને મકાઈની આયાત કરવાની પરવાનગી માંગી રહ્યો છે. તેવી જ રીતે, કાપડ કંપનીઓ કપાસ પરની આયાત જકાત દૂર કરવાની માંગ કરી રહી છે. સ્‍ટાર્ચ ઉદ્યોગને ડર છે કે જો મકાઈનો મોટો હિસ્‍સો ઇથેનોલ ઉત્‍પાદન તરફ વાળવામાં આવે તો તેને ચીનથી સ્‍ટાર્ચ આયાત કરવી પડી શકે છે.

આફ્રિકન દેશોમાંથી ભારતમાં સોયાબીનની આયાત રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચી ગઈ છે. આનું કારણ એ છે કે ગયા વર્ષે વધુ પડતા વરસાદને કારણે પાકને અસર થઈ હતી. આ નાણાકીય વર્ષમાં સોયાબીનની અછત ચાલુ રહેવાની ધારણા છે કારણ કે મરાઠવાડા, વિદર્ભ, તેલંગાણા અને મધ્‍યપ્રદેશના કેટલાક ભાગોમાં દુષ્‍કાળના કારણે પાક નિષ્‍ફળ ગયો છે.

અમે સરકાર પાસેથી ૩ મિલિયન ટન સોયાબીન ખોળ આયાત કરવાની પરવાનગી માંગી છે. સોયાબીન ખોળ અને મકાઈ મરઘાંના ખોરાકનો ૮૦% હિસ્‍સો ધરાવે છે. કાપણી ચાલી રહી હોવા છતાં, તેમના ભાવ પહેલાથી જ ખૂબ ઊંચા છે. જો આપણે આયાતને મંજૂરી નહીં આપીએ, તો મરઘાં ઉત્‍પાદનોના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે અને ખેડૂતોને નુકસાન થઈ શકે છે.

કમ્‍પાઉન્‍ડ લાઇવસ્‍ટોક ફીડ મેન્‍યુફેક્‍ચરર્સ એસોસિએશનના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ દિવ્‍ય કુમાર ગુલાટીએ જણાવ્‍યું હતું કે, અમે સરકાર પાસેથી ૩ મિલિયન ટન સોયાબીન ખોળ આયાત કરવાની પરવાનગી માંગી છે. સોયાબીન ખોળ અને મકાઈ મરઘાં ખોરાકનો ૮૦% હિસ્‍સો ધરાવે છે. કાપણી ચાલી રહી હોવા છતાં, તેમના ભાવ પહેલાથી જ ખૂબ ઊંચા છે. જો આપણે આયાતને મંજૂરી નહીં આપીએ, તો મરઘાં ઉત્‍પાદનોના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, અને ખેડૂતોને નુકસાન થઈ શકે છે.

સોલવન્‍ટ એક્‍સટ્રેક્‍ટર્સ એસોસિએશનના તાજેતરના અંદાજ મુજબ, સોયાબીન ઉપરાંત, આ વર્ષે ખરીફ મગફળીનું ઉત્‍પાદન પણ ૨૦% થી વધુ ઘટી શકે છે. કોમોડિટી બ્રોકરેજ હાઉસ સનવિન ગ્રુપના સીઈઓ સંદીપ બાજોરિયાએ જણાવ્‍યું હતું કે, અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે કુલ ખાદ્ય તેલની આયાત ૨૦૨૫-૨૬માં ૧૬.૫ મિલિયન ટનથી વધીને ૨૦૨૬-૨૭માં ૧૭.૫ મિલિયન ટન થશે. તેલીબિયાંનું ઉત્‍પાદન દુષ્‍કાળની અસરનો સામનો કરી રહ્યું છે. ચોક્કસ આંકડા જાણવા માટે આપણે સરસવના પાકના ઉત્‍પાદનની રાહ જોવી પડશે.

ભારત તેના કુલ ખાદ્ય તેલના વપરાશના આશરે ૫૪% થી ૫૬% આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. ભારત તેની સ્‍થાનિક અછતને પહોંચી વળવા માટે વાર્ષિક આશરે ૧૫ થી ૧૬ મિલિયન ટન વનસ્‍પતિ તેલની આયાત કરે છે. ૨૦૨૪-૨૫માં કુલ આયાત ૧૬૬.૬૩ લાખ ટન હતી.

પામ તેલ કુલ આયાતમાં તેનો હિસ્‍સો સૌથી મોટો (આશરે ૫૪% થી ૫૯%) છે. તે મુખ્‍યત્‍વે ઇન્‍ડોનેશિયા અને મલેશિયાથી આવે છે. ૨૦૨૪-૨૫માં, ભારતે આશરે ૭.૫૧૭ મિલિયન ટન પામ તેલની આયાત કરી હતી.

સોયાબીન તેલ પામ તેલ પછી તે ભારતમાં બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું તેલ આયાત છે. તે મુખ્‍યત્‍વે આર્જેન્‍ટિના અને બ્રાઝિલથી આવે છે. ૨૦૨૪-૨૫માં તેની આયાત ૪.૮૨૧ મિલિયન ટન હતી.

સૂર્યમુખી તેલઃ તે મુખ્‍યત્‍વે યુક્રેન, રશિયા અને આર્જેન્‍ટિનાથી આયાત કરવામાં આવે છે. ૨૦૨૪-૨૫માં તેની આયાત ૨.૮૯૨ મિલિયન ટન સુધી પહોંચી ગઈ.

અલ નીનો એક સ્‍પેનિશ શબ્‍દ છે જેનો અર્થ લિટલ બોય થાય છે. પેરુના કિનારા નજીક પેસિફિક મહાસાગર ગરમ થવાની ઘટનાને અલ નીનો કહેવામાં આવે છે. આ ઘટનાને કારણે સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન સામાન્‍ય કરતા ૪-૫ ડિગ્રી વધારે છે. આ ગરમી દરિયામાં ફૂંકાતા પવનોના માર્ગ અને ગતિમાં ફેરફાર કરે છે અને હવામાન ચક્ર પર ખરાબ અસર પડે છે.