નવી દિલ્હી: ભારતના સૈન્ય ઉડ્ડયન અને સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં આજે એક અત્યંત ગૌરવશાળી પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. ભારતીય વાયુસેનાના તેજસ ફાઇટર પ્રોગ્રામથી વર્ષ ૨૦૦૮માં સત્તાવાર રીતે અલગ થઈ ગયેલા સ્વદેશી 'કાવેરી' જેટ એન્જિન પ્રોજેક્ટને આશરે ૧૮ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ અભૂતપૂર્વ સફળતા સાથે પુનઃજીવિત કરવામાં આવ્યો છે. સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે ડિફેન્સ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (DRDO) ના વૈજ્ઞાનિકોની પીઠ થાબડતા આગામી ૫ થી ૭ વર્ષમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) થી સજ્જ 'છઠ્ઠી પેઢીનું' (6th Generation) અત્યાધુનિક ફાઇટર એન્જિન વિકસાવવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય આપ્યું છે.

ભૂતકાળના પડકારોમાંથી શીખીને 'કાવેરી ૨.૦' નો ઉદય

ભારતે સૌપ્રથમ ૧૯૮૯ માં ગેસ ટર્બાઇન સંશોધન સ્થાપના (GTRE) ના નેતૃત્વ હેઠળ ₹૩૮૨ કરોડના બજેટ સાથે કાવેરી એન્જિન પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો. જો કે, તકનીકી મર્યાદાઓ અને ૧૯૯૮ ના પરમાણુ પરીક્ષણો પછી લાદવામાં આવેલા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોને કારણે તે વાયુસેનાની ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો (તેજસ માટે જરૂરી ૮૩-૮૫ kN થ્રસ્ટ સામે માત્ર ૭૦-૭૨ kN થ્રસ્ટ) પૂર્ણ કરી શક્યું નહોતું. પરંતુ હવે, બ્રહ્મોસ એરોસ્પેસના સહયોગથી તૈયાર કરાયેલા અપગ્રેડેડ 'કાવેરી ૨.૦' એન્જિને સફળતાપૂર્વક ફૂલ-આફ્ટરબર્નર ટેસ્ટ પાસ કરીને ૮૧-૮૩ કિલોન્યુટન (kN) થ્રસ્ટ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા હાસલ કરી લીધી છે.

વિદેશી કંપનીઓ પરની ભારતની નિર્ભરતાનો અંત આવશે

દાયકાઓના રોકાણ છતાં ભારત હાલમાં તેના ફ્રન્ટલાઈન ફાઇટર વિમાનો જેવા કે તેજસ Mk-1 અને ભવિષ્યના એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ના પ્રોટોટાઇપ માટે અમેરિકન કંપની જનરલ ઇલેક્ટ્રિક (GE) ના F404 અને F414 એન્જિનો પર નિર્ભર છે. તાજેતરમાં જ અમેરિકા તરફથી એન્જિનની ડિલિવરીમાં થયેલા વિલંબને કારણે હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) ને વિમાનોનું ઉત્પાદન ધીમું કરવું પડ્યું હતું. આ ઘટનાએ વિદેશી સપ્લાય ચેઇનના જોખમોને ખુલ્લા પાડ્યા હતા, જેના જવાબરૂપે હવે ભારતે 'રાષ્ટ્રીય એરો એન્જિન મિશન' શરૂ કરીને આત્મનિર્ભરતા તરફ કદમ વધાર્યા છે.

બહુઆયામી 'કાવેરી' ટેકનોલોજી: કાવેરી પ્રોજેક્ટ હેઠળ વિકસાવાયેલું વિમાન એન્જિન હવે માત્ર આકાશ પૂરતું સીમિત નથી. આ કાર્યક્રમ હેઠળ આફ્ટરબર્નર વિનાનું 'ડ્રાય કાવેરી' એન્જિન (૪૯-૫૧ kN થ્રસ્ટ) ભારતના ઘાતક સ્ટીલ્થ ડ્રોનને પાવર આપશે, જ્યારે નૌકાદળ માટે તૈયાર કરાયેલા 'કાવેરી મરીન ગેસ ટર્બાઇન' એ વિશાખાપટ્ટનમમાં દરિયાઈ પરીક્ષણો દરમિયાન ૧૬,૦૦૦ હોર્સપાવર (૧૨ મેગાવોટ) જેટલી પ્રચંડ પ્રોપલ્શન શક્તિ સફળતાપૂર્વક પેદા કરી બતાવી છે.