નવી દિલ્‍હી,તા.૨૫: દર વર્ષે,દક્ષિણપﾍમિ ચોમાસું જૂનમાં ભારતમાં સમયસર આવે છે, જે ખરીફ પાકની વાવણીની શરૂઆત દર્શાવે છે. જોકે, આ વર્ષે, ઘણા વિસ્‍તારોમાં ચોમાસું ધીમું રહ્યું છે. ખાસ કરીને મુંબઈમાં વરસાદ લગભગ બે અઠવાડિયા મોડા પડ્‍યો છે, જેના કારણે ખેડૂતોમાં ચિતા વધી રહી છે.

ડાંગર, કપાસ, બાજરી અને અન્‍ય ખરીફ પાકોની વાવણી માટે જૂન મહિનો મહત્‍વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ખેડૂતો બીજ વાવતા પહેલા પહેલા સારા વરસાદની રાહ જુએ છે. જોકે, આ વર્ષે, ઘણા વિસ્‍તારોમાં ઓછા વરસાદને કારણે વાવણી પ્રભાવિત થઈ રહી છે. નિષ્‍ણાતો કહે છે કે જો આગામી થોડા અઠવાડિયામાં સારો વરસાદ નહીં પડે, તો તે ભારતીય કૃષિ અર્થતંત્રને અસર કરી શકે છે, જેનો અંદાજે $૩૦૦ બિલિયન (આશરે રૂ.૨૮.૩ લાખ કરોડ) છે.

ઓછા વરસાદની સૌથી નોંધપાત્ર અસર રાજસ્‍થાન, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્‍ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને તેલંગાણા જેવા રાજ્‍યોમાં જોવા મળી રહી છે. આ રાજ્‍યો દેશમાં સોયાબીન, શેરડી, કપાસ, મગફળી અને કઠોળના મુખ્‍ય ઉત્‍પાદક છે. અહીં ફળો અને શાકભાજીનું પણ મોટા પાયે વાવેતર થાય છે. તેથી, જો વરસાદ ઓછો રહેશે, તો આ પાકોનું ઉત્‍પાદન ઘટી શકે છે.

મહારાષ્ટ્રમાં નાસિકને દેશનો સૌથી મોટો ડુંગળી ઉત્‍પાદક પ્રદેશ માનવામાં આવે છે. આ મહિને, અહીં સામાન્‍ય કરતા માત્ર ૧૬ ટકા વરસાદ પડ્‍યો છે. જો આ પરિસ્‍થિતિ ચાલુ રહેશે, તો આગામી મહિનાઓમાં ડુંગળીના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થઈ શકે છે. વધુમાં, કઠોળ, ખાદ્ય તેલ, ખાંડ, કપાસ અને અન્‍ય કૃષિ પેદાશો પણ વધુ મોંઘા થઈ શકે છે.

હવામાનશાષીઓ માને છે કે આ વર્ષે અલ નીનોની અસર વધી શકે છે. આના પરિણામે ચોમાસુ નબળું પડવાની ધારણા છે. જો આવું થાય, તો વરસાદ વધુ ઘટી શકે છે, જે પહેલાથી જ વાવેલા પાકને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

બ્‍લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, જો પાક નબળો રહેશે, તો ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ વધી શકે છે. આનાથી છૂટક ફુગાવાનું જોખમ વધી શકે છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે પહેલાથી જ હવામાનને ફુગાવા માટે એક મુખ્‍ય જોખમ તરીકે ઓળખી કાઢ્‍યું છે.

રિપોર્ટમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે જો વરસાદના અભાવે પાક ઉત્‍પાદન ઘટે છે, તો સરકાર સ્‍થાનિક બજારમાં ભાવ નિયંત્રિત કરવા માટે ચોક્કસ કૃષિ ઉત્‍પાદનોની નિકાસ પર પ્રતિબંધ અથવા અન્‍ય નિયંત્રણો લાદી શકે છે. અગાઉ, ૨૦૨૩ માં, સરકારે ચોખાના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે ચોખાની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મૂક્‍યો હતો. હવે, જો જરૂરી હોય તો, ખાંડ જેવા ઉત્‍પાદનો પર સમાન પગલાં લઈ શકાય છે.

નિષ્‍ણાતો કહે છે કે ભારતની તૈયારીઓ પહેલા કરતાં ઘણી સારી છે. દેશમાં ચોખા અને ઘઉંનો સારો સ્‍ટોક છે. સિચાઈ, સુધારેલા બીજ અને મજબૂત પુરવઠા પ્રણાલીને કારણે ખેતી પહેલા કરતાં વધુ મજબૂત બની છે. આમ છતાં, બદલાતા હવામાન અને આબોહવા પરિવર્તનને કારણે, ચોમાસું હવે પહેલા જેટલું વિશ્વસનીય રહ્યું નથી. તેથી, જો આગામી અઠવાડિયામાં સારો વરસાદ ન પડે, તો તે માત્ર ખેડૂતોને જ નહીં પરંતુ સામાન્‍ય લોકોના ખિસ્‍સા અને દેશના અર્થતંત્રને પણ અસર કરી શકે છે