નવી દિલ્હી:અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધો વચ્ચે ભારત ચાબહાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક મોટું પગલું ભરી રહ્યું છે. ભારત હાલમાં આ પ્રોજેક્ટમાં પોતાની હિસ્સેદારી એક સ્થાનિક ઈરાની કંપનીને ટ્રાન્સફર કરવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે. આ વ્યૂહાત્મક નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા દ્વારા ચાબહાર પોર્ટ માટે આપવામાં આવેલી પ્રતિબંધોની છૂટની સમયસીમા હવે સમાપ્ત થવા જઈ રહી છે તે છે. જો આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવે તો પ્રતિબંધોની સ્થિતિમાં પણ પોર્ટનું કામકાજ અટકશે નહીં.

હિસ્સેદારી ટ્રાન્સફર કરવાનો પ્રસ્તાવ:

બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના અહેવાલ મુજબ, ઇન્ડિયન પોર્ટ્સ ગ્લોબલ લિમિટેડ (IPGL) પોતાની હિસ્સેદારી ઇન્ડિયન પોર્ટ્સ ગ્લોબલ ચાબહાર ફ્રી ઝોન (IPGCFZ) પાસેથી હટાવીને એક સ્થાનિક ઈરાની કંપનીને વેચવાનો પ્રસ્તાવ તૈયાર કરી રહ્યું છે. આ એક કામચલાઉ વ્યવસ્થા હશે. જો અમેરિકી પ્રતિબંધો ચાલુ રહે તો પોર્ટનું સંચાલન ઈરાની કંપની સંભાળશે અને ભવિષ્યમાં સ્થિતિ સુધરતા ભારત ફરીથી તેનું નિયંત્રણ મેળવી શકે તેવી જોગવાઈ રાખવામાં આવશે.

અમેરિકી પ્રતિબંધો અને છૂટની સમયસીમા:

ચાબહાર પોર્ટના કામકાજને હાલમાં રવિવાર સુધી અમેરિકી પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ મળેલી છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં એક પત્ર જાહેર કરીને જણાવ્યું હતું કે ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ સુધી ચાબહારના ઓપરેશન પર પ્રતિબંધો લાગુ થશે નહીં. જોકે, અમેરિકાએ અગાઉ સંકેત આપ્યા હતા કે ઈરાનને આર્થિક રાહત આપતી આવી કોઈ પણ છૂટ હવે લંબાવવામાં આવશે નહીં. આ અનિશ્ચિતતાને જોતા ભારત કાનૂની અને આર્થિક જોખમો ઘટાડવા માટે આ નવો માર્ગ અપનાવી રહ્યું છે.

વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને રોકાણ:

ભારતે ચાબહાર પ્રોજેક્ટમાં અંદાજે ૧૨૦ મિલિયન ડોલરનું મોટું રોકાણ કર્યું છે. આ પોર્ટ પાકિસ્તાન અને ચીન સમર્થિત ગ્વાદર પોર્ટની નજીક હોવાથી ભારત માટે સુરક્ષા અને વ્યાપારની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનું છે. આ પોર્ટ ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) નો પણ મુખ્ય હિસ્સો છે, જે ભારતને મધ્ય એશિયા અને રશિયા સાથે જોડે છે. અફઘાનિસ્તાનને માનવીય સહાય અને જરૂરી ચીજવસ્તુઓ પહોંચાડવા માટે પણ આ માર્ગ અનિવાર્ય છે. ભારત અને ઈરાન વચ્ચે ૨૦૨૪માં આ પોર્ટ માટે ૧૦ વર્ષનો કરાર પણ કરવામાં આવ્યો હતો. જો પ્રતિબંધોને કારણે કામગીરી અટકે તો ભારતના ગ્લોબલ પોર્ટ ઓપરેટર બનવાના લક્ષ્યને મોટો ફટકો પડી શકે તેમ છે.