મુંબઈ, તા. ૦૧ જૂન, ૨૦૨૬ ભારતીય ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ ઇકોસિસ્ટમ માટે મે મહિનો સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયો છે. નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (NPCI) ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા કરવામાં આવેલા વ્યવહારોનું મૂલ્ય રૂ. ૩૦ ટ્રિલિયનની નજીક (રૂ. ૨૯.૯૦ ટ્રિલિયન) પહોંચ્યું છે. એપ્રિલ મહિનાના રૂ. ૨૯.૦૩ ટ્રિલિયનના મૂલ્યની સરખામણીમાં આમાં ૩ ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. માત્ર મૂલ્ય જ નહીં, પરંતુ વ્યવહારોની સંખ્યા (વોલ્યુમ) માં પણ ૪ ટકાનો વધારો થયો છે, જે હવે ૨૩.૨૦ અબજ વ્યવહારો સુધી પહોંચી ગયો છે.
પરિપક્વ બનતી ડિજિટલ સિસ્ટમ
નિષ્ણાતોના મતે, UPI ના વ્યવહારોની વધતી સંખ્યા એ વાતની સાબિતી છે કે ભારતનું ડિજિટલ અર્થતંત્ર હવે સંપૂર્ણપણે પરિપક્વ થઈ ગયું છે. કેશફ્રી પેમેન્ટ્સના સીઈઓ આકાશ સિંહાએ જણાવ્યું હતું કે, "યુપીઆઈના સરેરાશ ટિકિટ કદમાં ઘટાડો એ ચિંતાનો વિષય નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે નાનામાં નાનો વ્યવહાર પણ હવે ડિજિટલ માધ્યમથી થઈ રહ્યો છે. UPI હવે ભારતના રોજિંદા અર્થતંત્રની ડિફોલ્ટ રેલ બની ગઈ છે." મે મહિનામાં દૈનિક સરેરાશ વ્યવહારોનો આંકડો વધીને ૭૪૮ મિલિયન પર પહોંચ્યો છે, જે ભારતીયોના ડિજિટલ વ્યવહારો પ્રત્યેના લગાવને સ્પષ્ટ કરે છે.
FASTag અને IMPS નું ચિત્ર
જ્યારે UPI નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહ્યું છે, ત્યારે પરિવહન ક્ષેત્રે FASTag વ્યવહારોમાં પણ ૫ ટકાની તેજી જોવા મળી છે. મે મહિનામાં ૩૭૫ મિલિયન FASTag વ્યવહારો સાથે તેનું મૂલ્ય રૂ. ૭,૩૦૮ કરોડ રહ્યું છે. જોકે, IMPS (ઈમીડિએટ પેમેન્ટ સર્વિસ) વ્યવહારોમાં નજીવો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેનું મૂલ્ય રૂ. ૬.૯૬ ટ્રિલિયન રહ્યું છે. બીજી તરફ, આધાર સક્ષમ ચુકવણી સિસ્ટમ (AePS) માં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે એપ્રિલના ૯.૪ કરોડથી ઘટીને ૮.૮ કરોડ વ્યવહારો પર આવી ગયું છે.
ભવિષ્યની દિશા
ભારતમાં ઉચ્ચ મૂલ્યના મોટા વ્યવહારો માટે હવે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે, જ્યારે રોજિંદા ખર્ચ માટે UPI એ એકમાત્ર વિકલ્પ બની ગયું છે. પેમેન્ટ્સ સિસ્ટમમાં રહેલી આ સ્પષ્ટ વહેંચણી દર્શાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો હવે પોતાની જરૂરિયાત મુજબ અલગ-અલગ ડિજિટલ સાધનોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. મે મહિનાના આ આંકડાઓ એ વાતને પુષ્ટિ આપે છે કે ભારત વિશ્વમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ્સમાં અગ્રેસર રહેવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે.