નવી દિલ્હી : ભારતની વધતી જતી આર્થિક ગતિવિધિઓ વચ્ચે દેશની ઉર્જા જરૂરિયાતો પણ ઝડપથી વધી રહી છે. કોમોડિટી એનાલિટિક્સ ફર્મ 'કેપ્લર' (Kpler) ના તાજા આંકડા મુજબ, મે મહિનામાં ભારતની ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ૧૧ ટકાના ઉછાળા સાથે દરરોજ ૫ મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી ગઈ છે. એપ્રિલમાં આ આંકડો ૪.૫ મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો, જે સૂચવે છે કે ભારતીય રિફાઇનરીઓ અત્યારે તેમની સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત છે.
રશિયાનું વર્ચસ્વ અને પુરવઠાનું વૈવિધ્યીકરણ
મે મહિનામાં રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ સપ્લાયર બનીને ઉભર્યું છે. ભારતે રશિયા પાસેથી ક્રૂડની ખરીદી ૨૩ ટકા વધારીને ૧.૯ મિલિયન બેરલ પ્રતિદિન કરી છે. પશ્ચિમ એશિયા (મધ્ય પૂર્વ) માં સતત ચાલી રહેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિક્ષેપોને કારણે સાઉદી અરેબિયાથી આવતા પુરવઠામાં ૪૧ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા ભારતીય રિફાઇનર્સે સ્માર્ટ વ્યૂહરચના અપનાવી છે. હવે ભારત માત્ર પરંપરાગત દેશો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે વેનેઝુએલા, બ્રાઝિલ અને યુએસ તરફ પણ નજર દોડાવી રહ્યું છે.
વેનેઝુએલા અને અમેરિકન તેલની ચમક
ભારતીય બજારમાં વેનેઝુએલાના ક્રૂડ તેલનું મહત્વ વધ્યું છે, જે ભારતનો ચોથો સૌથી મોટો સપ્લાયર બન્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ તેલ સસ્તું હોવા ઉપરાંત ભારતીય જટિલ રિફાઇનરીઓ માટે અત્યંત અનુકૂળ છે. આ સાથે જ, અમેરિકાથી આવતા તેલના જથ્થામાં ૧૦૭ ટકાનો જંગી વધારો થયો છે, જે સાબિત કરે છે કે ભારત પોતાના પુરવઠા સ્ત્રોતોને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ કે ભૌગોલિક તણાવથી મુક્ત રાખવા માંગે છે.
ચીનની મંદીનો ભારતને ફાયદો?
કેપ્લરના વિશ્લેષણ મુજબ, ચીનની અર્થવ્યવસ્થામાં ક્રૂડની માંગ ઘટવાને કારણે એશિયન માર્કેટમાં તેલનો વધારાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ બન્યો છે. આ વધારાના પુરવઠાને સુરક્ષિત કરીને ભારતે રિફાઇનિંગમાં આવતી સંભવિત અછતને ટાળવામાં સફળતા મેળવી છે. જોકે, નિષ્ણાતોએ ચેતવણી પણ આપી છે કે જો ભવિષ્યમાં ચીનની માંગમાં અચાનક ઉછાળો આવશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડના ભાવ ફરી વધી શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે ભારત પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અત્યંત સાવચેત અને વ્યૂહાત્મક પગલાં ભરી રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયાના તણાવની સીધી અસર ભારતના ખિસ્સા પર ન પડે તે માટે 'વૈવિધ્યીકરણ' (Diversification) એ જ અત્યારે ભારતની સૌથી સફળ નીતિ સાબિત થઈ રહી છે.