વોશિંગ્ટન: વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અત્યારે એક મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે અને તેમાં ભારત કેન્દ્રસ્થાને છે. અમેરિકાના પૂર્વ સહાયક રાજ્ય સચિવ નિશા બિસ્વાલે વોશિંગ્ટનમાં આયોજિત ‘ન્યૂ ઇન્ડિયા કોન્ફરન્સ’માં ભારતના વધતા કદ અંગે મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના વિશ્વના પ્રયાસો વચ્ચે હવે "આ ભારતનો આર્થિક ક્ષેત્રમાં ચમકવાનો ક્ષણ છે."
વેપારમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો
નિશા બિસ્વાલે નોંધ્યું હતું કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધોમાં પ્રચંડ પ્રગતિ થઈ છે. કોઈપણ ઔપચારિક વેપાર કરાર (Trade Agreement) વિના જ બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર $50 બિલિયનથી વધીને લગભગ $212 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક કંપનીઓ હવે ભારતની પ્રતિભા અને વિશાળ બજાર તરફ કેટલી ગંભીરતાથી જોઈ રહી છે.
ચીનથી ‘ડી-રિસ્કિંગ’નો ભારતને ફાયદો
વિશ્વભરની મોટી કંપનીઓ હવે ચીન સામેના જોખમોને ઘટાડવા (De-risking) માટે વૈકલ્પિક બજારો શોધી રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં ભારત એક મજબૂત અને સ્થિતિસ્થાપક ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. બિસ્વાલે ઉર્જા, અદ્યતન ટેકનોલોજી અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (Critical Minerals) ને સહકારના મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખાવ્યા છે. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું કે ભવિષ્યમાં બંને દેશો વચ્ચે તબક્કાવાર વેપાર વ્યવસ્થા ઉભરી શકે છે.
સ્થાનિક સુધારાઓ અને પડકારો
કોન્ફરન્સમાં અન્ય નિષ્ણાતોએ પણ ભારતના વિકાસ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. વિશ્વ બેંકના નિષ્ણાત હેમાંગ જાનીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતે તેના કૌશલ્યના અભાવ (Skill Gap) અને કાર્યબળમાં ઓછી ભાગીદારી જેવા અવરોધો દૂર કરવાની જરૂર છે. જ્યારે CSIS ના રિચાર્ડ રોસોએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "રાજ્યો જ દેશ ચલાવે છે," તેથી રાજ્ય સ્તરે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નિયમનકારી સુધારા રોકાણ આકર્ષવા માટે અત્યંત મહત્વના છે.
વૈશ્વિક આંચકાઓ સામે સ્થિરતા
ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધો હોવા છતાં, ભારત પોતાની વૃદ્ધિની ગતિ જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, ભારત હવે માત્ર એક બજાર નથી રહ્યું, પરંતુ વૈશ્વિક ઉત્પાદન અને નવીનતાનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. અમેરિકા સાથેનું ઊંડું આર્થિક જોડાણ ભારતના વિકાસના આગામી તબક્કાને નવી દિશા આપશે તેવું કોન્ફરન્સમાં તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું.