નવી દિલ્હી: ભારત સરકાર ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ પર એક વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહી છે, જેણે ચીનની ઉંઘ હરામ કરી દીધી છે. આશરે 8 અબજ ડોલર (અંદાજે 72,000 કરોડ રૂપિયા)ના આ પ્રોજેક્ટથી ભારતને માત્ર આર્થિક જ નહીં પણ વ્યૂહાત્મક રીતે પણ મોટો ફાયદો થવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટના પૂર્ણ થવાથી ભારતને દર વર્ષે 2,000 કરોડ રૂપિયાનો સીધો આર્થિક લાભ થવાની ધારણા છે. આ મિશનનો મુખ્ય હેતુ હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની વધતી દખલગીરીને રોકવાનો અને ભારતને ગ્લોબલ ટ્રેડનું નવું હબ બનાવવાનો છે.

આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ગ્રેટ નિકોબારમાં એક ઇન્ટરનેશનલ કન્ટેનર ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ (ICTT) બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. હાલમાં દક્ષિણ એશિયાનો મોટો ભાગ સિંગાપોર, કોલંબો કે હોંગકોંગના પોર્ટ પર નિર્ભર છે. આ ટર્મિનલ બનવાથી ભારત વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ પર એક મજબૂત ખેલાડી બનીને ઉભરશે. અહીંથી પસાર થતા સેંકડો જહાજોને ભારતીય કિનારે સુવિધા મળશે, જેનાથી ભારતની 'બ્લુ ઇકોનોમી'ને મોટું પ્રોત્સાહન મળશે.

ચીન માટે આ પ્રોજેક્ટ 'ગળાની ફાંસ' સમાન છે. ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ મલક્કા સ્ટ્રેટ (Strait of Malacca) ની એકદમ નજીક છે. ચીનનો 80 ટકા તેલ પુરવઠો અને વેપાર આ સાંકડી સમુદ્રી ગલીમાંથી પસાર થાય છે. જો ભારત અહીં મજબૂત સૈન્ય અને વ્યવસાયિક હાજરી ઉભી કરે, તો યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં ભારત ચીનની 'લાઇફલાઇન' રોકી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ચીન આ પ્રોજેક્ટનો પરોક્ષ રીતે વિરોધ કરી રહ્યું છે.

ગ્રેટ નિકોબારનું ભૌગોલિક સ્થાન ભારત માટે વરદાન સમાન છે. તે હિંદ મહાસાગર અને પેસિફિક મહાસાગરના પ્રવેશદ્વાર પર સ્થિત છે. આ પ્રોજેક્ટમાં માત્ર પોર્ટ જ નહીં, પણ એક ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, ટાઉનશિપ અને પાવર પ્લાન્ટનો પણ સમાવેશ થાય છે. આનાથી ભારતીય નૌસેના અને વાયુસેનાને આ વિસ્તારમાં ઝડપી પ્રતિસાદ આપવાની ક્ષમતા મળશે, જે હિંદ મહાસાગરમાં ચીની જહાજોની જાસૂસી રોકવામાં મદદરૂપ થશે.

નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે આ ટ્રાન્સશિપમેન્ટ ટર્મિનલ સંપૂર્ણ કાર્યરત થશે, ત્યારે તે સિંગાપોર અને કોલંબોના પોર્ટ સાથે સીધી સ્પર્ધા કરશે. ભારતીય નિકાસકારોને અત્યારે બીજા દેશોના પોર્ટનો ઉપયોગ કરવા માટે જે મોટું ભાડું અને સમય આપવો પડે છે, તેમાં ઘટાડો થશે. જહાજોના પાર્કિંગ, લોજિસ્ટિક્સ અને અન્ય સેવાઓ દ્વારા ભારત સરકારને દર વર્ષે અંદાજે 2,000 કરોડ રૂપિયાની આવક થવાનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સૈન્ય કે વેપાર પૂરતો મર્યાદિત નથી. સરકાર અહીં ઇકો-ટુરિઝમને પણ પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે. નવા એરપોર્ટ અને ટાઉનશિપના નિર્માણથી હજારો સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળશે. આંદામાન-નિકોબાર ટાપુઓનો વિકાસ જે અત્યાર સુધી મુખ્ય ભૂમિથી દૂર હોવાને કારણે અટવાયેલો હતો, તેને આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા નવી ગતિ મળશે.

આ પ્રોજેક્ટ સામે કેટલાક પર્યાવરણવાદીઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિકાસની સાથે પર્યાવરણનું પણ ધ્યાન રાખવામાં આવશે. ટાપુ પરના જંગલો અને દુર્લભ પ્રજાતિઓના રક્ષણ માટે ખાસ બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. સરકારે દલીલ કરી છે કે જો ભારત અહીં પગલું નહીં ભરે, તો ચીન અથવા અન્ય કોઈ દેશ આ વ્યૂહાત્મક વિસ્તારનો ગેરલાભ ઉઠાવી શકે છે.

પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે ગ્રેટ નિકોબારમાં એક આધુનિક 'ગ્રીનફિલ્ડ સિટી' વસાવવામાં આવશે. આ શહેરમાં રહેણાંક વિસ્તારોની સાથે સાથે બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટ પણ હશે. આ શહેર સિંગાપોર જેવું જ આધુનિક હશે, જ્યાં વિશ્વભરની કંપનીઓ પોતાની ઓફિસ ખોલી શકશે. આનાથી ભારતનું દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશો સાથેનું જોડાણ વધુ મજબૂત બનશે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સાથે સરકાર અહીં ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી પર પણ ધ્યાન આપી રહી છે. સમુદ્રની અંદર ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવશે. આનાથી આ ટાપુ પર હાઈ-સ્પીડ ઈન્ટરનેટ સુવિધા મળશે, જે ટ્રાન્સશિપમેન્ટ હબના સંચાલન અને સંરક્ષણ દળો માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

ભારતની 'એક્ટ ઈસ્ટ' પોલિસી હેઠળ આ પ્રોજેક્ટ સૌથી મહત્વનો માનવામાં આવે છે. એક તરફ ચીન તેની 'સ્ટ્રિંગ ઓફ પર્લ્સ' નીતિ દ્વારા ભારતને ઘેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, ત્યારે ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ દ્વારા ભારતે ચીનને એ જ ભાષામાં જવાબ આપ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર આર્થિક ઉન્નતિનું સાધન નથી, પરંતુ ભારતની અખંડિતતા અને સમુદ્રી સીમાઓની સુરક્ષાનું અભેદ્ય કવચ પણ છે.