કલ્પક્કમ ભારતના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં આજે એક સુવર્ણ પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. તમિલનાડુના કલ્પક્કમ ખાતે દેશના પ્રથમ સ્વદેશી ‘પ્રોટોટાઇપ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર’ (PFBR) એ ક્રિટિકલિટી પ્રાપ્ત કરી છે, જેનો અર્થ છે કે તેમાં પરમાણુ સાંકળ પ્રતિક્રિયા સફળતાપૂર્વક શરૂ થઈ ગઈ છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સિદ્ધિને ભારતના પરમાણુ ઈતિહાસમાં એક માઈલસ્ટોન ગણાવતા કહ્યું કે, આ વિકાસ આપણને થોરિયમના વિશાળ ભંડારનો ઉપયોગ કરવાની વધુ નજીક લઈ જશે.
થોરિયમમાં ભારત વિશ્વનું નેતા
વિશ્વ ન્યુક્લિયર એસોસિએશનના આંકડા મુજબ, ભારત પાસે વિશ્વના કુલ થોરિયમ ભંડારનો લગભગ ત્રીજો ભાગ એટલે કે આશરે ૮,૪૬,૦૦૦ ટન જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. થોરિયમની બાબતમાં ભારત બ્રાઝિલ, ઓસ્ટ્રેલિયા અને અમેરિકા જેવા દેશો કરતા ઘણું આગળ છે. અત્યાર સુધી ભારતનું પરમાણુ નેટવર્ક મુખ્યત્વે યુરેનિયમ પર આધારિત હતું, પરંતુ કલ્પક્કમની સફળતા હવે દેશની ત્રણ તબક્કાની પરમાણુ વ્યૂહરચનાના બીજા તબક્કાને વેગ આપશે, જે અંતે થોરિયમ આધારિત ઉર્જા તરફ દોરી જશે.
ભારતનું વર્તમાન પરમાણુ સામર્થ્ય
હાલમાં ભારતમાં સાત મુખ્ય પરમાણુ પ્લાન્ટ કાર્યરત છે. જેમાં કુડનકુલમ ૨,૦૦૦ મેગાવોટ સાથે સૌથી મોટું મથક છે. આ સિવાય ગુજરાતનું કાકરાપાર (૧,૮૪૦ મેગાવોટ) અને રાજસ્થાનનું રાવતભાટા (૧,૭૮૦ મેગાવોટ) પણ ઉર્જા પૂરવઠામાં મોટું યોગદાન આપી રહ્યા છે. તારાપુર, કૈગા, કલ્પક્કમ અને નરોરા પ્લાન્ટ્સ સાથે મળીને ભારત અત્યારે કુલ ૮.૮ ગીગાવોટ પરમાણુ ઉત્પાદન ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઉર્જા પુરવઠામાં ત્રણ ગણો ઉછાળો
ભારતની પરમાણુ ઉર્જા ક્ષમતામાં છેલ્લા બે દાયકામાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. વર્ષ ૨૦૦૫-૦૬ માં ભારતનો પરમાણુ ઉર્જા પુરવઠો ૪.૪૯ Mtoe (મિલિયન ટન તેલ સમકક્ષ) હતો, જે ૨૦૨૩-૨૪ માં વધીને ૧૨.૪૯ Mtoe સુધી પહોંચી ગયો છે. એટલે કે, પરમાણુ ઉર્જાનો પુરવઠો લગભગ ત્રણ ગણો વધ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) એ પણ ભારતના આ ડગલાને બિરદાવ્યું છે. પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર અને ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જન સાથે ઉર્જા મેળવવા માટે પરમાણુ શક્તિ એક શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. ભારતની આ ૩-તબક્કાની વ્યૂહરચના જ્યારે તેના અંતિમ તબક્કે પહોંચશે, ત્યારે ભારત ઉર્જા ક્ષેત્રે સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બની જશે. યુરેનિયમ ભારતનું વર્તમાન છે, પણ થોરિયમ ભારતનું ભવિષ્ય છે.