(નવી દિલ્હી): દુનિયાના સૌથી ખતરનાક અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' પર હાલમાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયેલા છે. ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચેના તણાવને કારણે આ માર્ગ મોટાભાગે બંધ હોવા છતાં, ભારત પોતાના આવશ્યક સંસાધનો લાવવા માટે અવિરત દરિયાઈ અવરજવર જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. સરકારે પડદા પાછળની આ વ્યૂહરચના વિશે કેટલીક મહત્વની વિગતો શેર કરી છે, જોકે સુરક્ષા કારણોસર ઘણી બાબતો હજુ પણ ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે.
પડદા પાછળની રાજદ્વારી મહેનત
આંતર-મંત્રીમંડળ બ્રીફિંગમાં, શિપિંગ ડિરેક્ટર ઓપેશ કુમાર શર્માએ સ્વીકાર્યું કે ભારતીય જહાજોનું આ જોખમી માર્ગમાંથી પસાર થવું એ કોઈ ચમત્કાર નથી, પરંતુ મજબૂત રાજદ્વારી સંકલનનું પરિણામ છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, વિદેશ મંત્રાલય (MEA) આ બાબતે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઈરાન સાથેનો તાલમેલ કેવી રીતે સાધવામાં આવે છે, તે એક સંવેદનશીલ વિષય હોવાથી સરકારે તેનો ખુલાસો કરવાનું ટાળ્યું છે.
પ્રાથમિકતા કોને મળે છે?
ભારત માટે આ માર્ગથી આવતા સંસાધનો અત્યંત મહત્વના છે. પ્રાથમિકતા નક્કી કરવા માટે એક ચોક્કસ તંત્ર કામ કરે છે:
•    પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MOPNG) અને ખાતર મંત્રાલય સાથે મળીને જહાજોની યાદી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
•    દેશની જરૂરિયાત મુજબ ક્રૂડ ઓઈલ ટેન્કર્સ, LPG ટેન્કર્સ અને બલ્ક કેરિયર્સને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.
શું ડેટા ટ્રેકિંગ જોખમી છે?
હાલમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં 13 ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો સક્રિય છે. જ્યારે પ્રશ્ન પૂછાયો કે શું શિપ ડેટા ટ્રેકિંગની સાર્વજનિક સુલભતા જહાજો માટે ખતરો બની શકે છે, ત્યારે સરકારે સ્વીકાર્યું કે તે એક દ્વિધારી તલવાર છે. એક તરફ તે પારદર્શિતા આપે છે, તો બીજી તરફ તેનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા પણ રહેલી છે. જોકે, હાલની સ્થિતિમાં આ ડેટા ભારતને પોતાના જહાજોને ટ્રેક કરવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
અવિરત પ્રવાહ જારી
28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન પર થયેલા હુમલા બાદ જ્યારે સમગ્ર વિશ્વના જહાજો થંભી ગયા હતા, ત્યારે પણ ભારતે પોતાની સપ્લાય ચેન તૂટવા દીધી નથી. શિવાલિક, નંદા દેવી, અને જગ વસંત જેવા જહાજોએ સતત આ ખતરનાક જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈને પોતાની મક્કમતા સાબિત કરી છે.
નિષ્કર્ષ:
ભારતની આ દરિયાઈ સુરક્ષા વ્યૂહરચના એ વાતનો પુરાવો છે કે વૈશ્વિક સંઘર્ષના સમયે પણ દેશ પોતાની ઉર્જા અને જરૂરિયાતો માટે કેટલો સજાગ છે. ઈરાન અને અન્ય પક્ષો વચ્ચેની ખેંચતાણ વચ્ચે, ભારતની આ 'શાંત મુત્સદ્દીગીરી' અને દરિયાઈ સુરક્ષાનું સંકલન વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ એક અભ્યાસનો વિષય છે.