સ્ટેનફોર્ડ: ભારતીય મૂળના પ્રતિભાશાળી બાયોએન્જિનિયર અને સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના એસોસિયેટ પ્રોફેસર મનુ પ્રકાશને તેમના અદભૂત વૈજ્ઞાનિક યોગદાન માટે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. ફ્રાન્સ અને અમેરિકા વચ્ચેના ૨૫૦ વર્ષના વૈજ્ઞાનિક સહયોગની ઉજવણીના ભાગરૂપે, તેમને દરિયાઈ બરફ (Sea Ice) માં સૂક્ષ્મજીવો કેવી રીતે ટકી રહે છે, તે અંગેના સંશોધન માટે ખાસ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો છે. પેરિસ સ્થિત ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ડી ફ્રાન્સ ખાતે યોજાયેલા એક વિશેષ પરિસંવાદમાં મનુ પ્રકાશ અને ફ્રેન્ચ સંશોધક માર્સેલ બાબીનને આ સન્માન એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું.
'ટ્રેપ્ડ ઇન આઈસ': જીવનનું નવું વિજ્ઞાન
મનુ પ્રકાશ અને માર્સેલ બાબીન દ્વારા સંચાલિત 'ટ્રેપ્ડ ઇન આઈસ' (બરફમાં કેદ) પ્રોજેક્ટ બાયોએન્જિનિયરિંગ, ધ્રુવીય વિજ્ઞાન અને ફિઝિક્સનું એક અનોખું મિશ્રણ છે. આ સંશોધનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સમજવાનો છે કે અત્યંત ઠંડા વાતાવરણમાં, જ્યાં તાપમાન થીજી જતું હોય, ત્યાં સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ કેવી રીતે વસાહત બનાવે છે અને જીવંત રહે છે. મનુ પ્રકાશે આ માટે ખાસ પ્રકારના 'લો-ટેમ્પરેચર માઇક્રોસ્કોપ' અને બાયોએન્જિનિયરિંગ પદ્ધતિઓ વિકસાવી છે, જે બરફના સ્તરોમાં થતી મોલેક્યુલર પ્રક્રિયાઓને નજીકથી સમજવામાં મદદ કરશે.
પૃથ્વીના ભૂતકાળથી લઈને અન્ય ગ્રહો સુધીની શોધ
આ સંશોધન માત્ર ધ્રુવીય ઇકોસિસ્ટમ પૂરતું મર્યાદિત નથી. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે, આ કામથી પૃથ્વીના ભૂતકાળના હિમનદી સમયગાળાને સમજવામાં મદદ મળશે. એટલું જ નહીં, આ અભ્યાસ અન્ય ગ્રહો પર જીવનની સંભાવના શોધવા માટે પણ પાયારૂપ બની શકે છે. આ પ્રોજેક્ટને 'હ્યુમન ફ્રન્ટિયર સાયન્સ પ્રોગ્રામ'નું પણ સમર્થન પ્રાપ્ત છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેના મહત્વને દર્શાવે છે.
નવીનતાના પર્યાય મનુ પ્રકાશ
મનુ પ્રકાશ માત્ર ધ્રુવીય વિજ્ઞાન માટે જ નહીં, પરંતુ તેમના 'ઓછા ખર્ચે' તૈયાર થતા વૈજ્ઞાનિક સાધનો માટે પણ વૈશ્વિક ખ્યાતિ ધરાવે છે. તેમણે વિકસાવેલ 'ફોલ્ડસ્કોપ' (કાગળમાંથી બનેલું માઇક્રોસ્કોપ) અને મચ્છર-નિરીક્ષણ પ્લેટફોર્મ 'અબુઝ' વિશ્વના અનેક દેશોમાં આરોગ્યસંભાળ અને શિક્ષણમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે. આઇઆઈટી (IIT) ના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી અને એમઆઈટી (MIT) થી પીએચ.ડી. કરનાર પ્રકાશ સ્ટેનફોર્ડમાં અનેક સંશોધન પહેલ સાથે જોડાયેલા છે અને વિજ્ઞાનને સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચાડવાના તેમના સતત પ્રયાસો માટે જાણીતા છે.
આ સન્માન માત્ર મનુ પ્રકાશની વ્યક્તિગત સિદ્ધિ નથી, પરંતુ તે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની વૈશ્વિક ક્ષમતાનું પણ પ્રતીક છે. તેમના આગામી સંશોધનો ધ્રુવીય વિજ્ઞાન અને એસ્ટ્રોબાયોલોજીના ક્ષેત્રમાં નવા દ્વાર ખોલી શકે છે.