નવી દિલ્હી,: ભારત સરકાર દેશની સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં આમૂલ પરિવર્તન લાવીને સૈન્ય શક્તિને આધુનિક યુદ્ધના સંજોગો મુજબ સજ્જ કરવા જઈ રહી છે. ૧૯૪૭ પછીના સૌથી મોટા સૈન્ય સુધારા તરીકે ઓળખાતી 'થિયેટર કમાન્ડ સિસ્ટમ' હવે હકીકત બનવા જઈ રહી છે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ ભારતીય સેના, વાયુસેના અને નૌકાદળના સંસાધનો અને જવાનો કોઈ પણ મોરચે સંયુક્ત રીતે ત્રાટકશે, જેનાથી યુદ્ધના સમયે સંકલનની ખામી દૂર થશે અને દુશ્મન પર પ્રહાર કરવાની ગતિ બમણી થઈ જશે.
ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ અનિલ ચૌહાણના નેતૃત્વ હેઠળ તૈયાર કરાયેલી આ યોજના ટૂંક સમયમાં જ કેબિનેટ સમિતિની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે. આ માળખામાં માત્ર સીડીએસ જ નહીં, પણ એક નવા 'વાઇસ સીડીએસ'નું પદ પણ બનાવવામાં આવશે, જેથી સૈન્ય વહીવટ વધુ સુદ્રઢ બની શકે.
 
કેવી હશે નવી વ્યૂહરચના? - ત્રણ મુખ્ય કમાન્ડ
દુશ્મનોની ભૌગોલિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ત્રણ મુખ્ય થિયેટર કમાન્ડ બનાવવાની યોજના છે:
૧. વેસ્ટર્ન થિયેટર કમાન્ડ (જયપુર): તેનું મુખ્ય ધ્યાન પાકિસ્તાન સાથેના સરહદી વિવાદો પર રહેશે.
૨. નોર્ધન થિયેટર કમાન્ડ (લખનૌ): આ કમાન્ડ ખાસ કરીને ચીન સામેના હિમાલયી મોરચા અને પૂર્વોત્તર ભારતની સુરક્ષા સંભાળશે.
૩. મેરીટાઇમ થિયેટર કમાન્ડ: હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની વધતી દખલગીરીને રોકવા અને દરિયાઈ સરહદોના રક્ષણ માટે આ કમાન્ડ કાર્યરત થશે.
 
આધુનિક યુદ્ધ માટે 'સાયબર' અને 'સ્પેસ' કમાન્ડ
ભવિષ્યના યુદ્ધો માત્ર જમીન કે પાણી પર જ નહીં, પણ અંતરિક્ષ અને ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી પણ લડાશે. આ પડકારને પહોંચી વળવા સરકાર:
•    સાયબર કમાન્ડ: ઓનલાઈન હુમલા અને ડેટા સુરક્ષા માટે.
•    સ્પેસ કમાન્ડ: સેટેલાઈટ અને અંતરિક્ષ સુરક્ષા માટે.
•    ડ્રોન ફોર્સ: સરહદો પર ડ્રોન દ્વારા દેખરેખ અને હુમલા કરવા માટે એક ખાસ દળ બનાવવામાં આવશે.
 
ગલવાન અને બાલાકોટના અનુભવોમાંથી લીધેલો પાઠ
નિષ્ણાતોના મતે, આ ફેરફારો ૨૦૧૭ના ડોકલામ સ્ટેન્ડઓફ, ૨૦૧૯ના બાલાકોટ એરસ્ટ્રાઈક અને ૨૦૨૦ના ગલવાન સંઘર્ષના અનુભવો પર આધારિત છે. આ ઘટનાઓ દરમિયાન ત્રણેય પાંખ વચ્ચે વધુ ઝડપી તાલમેલની જરૂરિયાત જણાઈ હતી. હવે જ્યારે ભારતીય સૈન્ય માળખામાં પાંચ ચાર-સ્ટાર જનરલો હશે, ત્યારે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા વધુ ધારદાર બનશે.
આ ઐતિહાસિક સુધારો ભારતીય સેનાની લડાઈ લડવાની ક્ષમતામાં અનેકગણો વધારો કરશે. ચીન અને પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોનો સામનો કરવા માટે ભારત હવે 'ઇન્ટિગ્રેટેડ વોરફેર' (એકીકૃત યુદ્ધ કૌશલ્ય) તરફ મક્કમ ડગલાં માંડી રહ્યું છે.