નવી દિલ્હી : ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) હવે ચંદ્ર અને મંગળ બાદ બ્રહ્માંડના સૌથી ગરમ અને રહસ્યમય ગ્રહ 'શુક્ર' (Venus) પર વિજય મેળવવા માટે સજ્જ થઈ રહી છે. ભારતના આ મહત્વાકાંક્ષી આંતરગ્રહીય મિશન 'શુક્રયાન-૧' (શુક્ર ઓર્બિટર મિશન) ને વૈશ્વિક સ્તરે એક બહુ મોટી સફળતા મળી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની યુરોપ યાત્રા દરમિયાન ભારત અને સ્વીડન વચ્ચે અવકાશ સહયોગને મજબૂત કરવા માટે એક ઐતિહાસિક કરાર કરવામાં આવ્યો છે. આ મિશન માટે સ્વીડન સત્તાવાર રીતે ભારત સાથે જોડાયું છે, જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનની દિશામાં એક ક્રાંતિકારી પગલું માનવામાં આવે છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને સ્વીડનના પીએમ ઉલ્ફ ક્રિસ્ટરસન વચ્ચે યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક બાદ આ ભાગીદારી પર મહોર મારવામાં આવી છે. આ કરાર અંતર્ગત સ્વીડિશ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સ્પેસ ફિઝિક્સ દ્વારા ખાસ કરીને શુક્રના વાતાવરણના અભ્યાસ માટે એક અત્યાધુનિક સાધન 'વિનુસિયન ન્યુટ્રલ્સ એનાલાઇઝર' (VNA) વિકસાવવામાં આવશે. આ અત્યાધુનિક સાધનને ઈસરોના શુક્રયાન ઓર્બિટર પર સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, દ્વિપક્ષીય સ્પેસ કોઓપરેશનને વધુ મજબૂત કરવા માટે નોર્વેએ પણ ઈસરો સાથે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
કદ અને રચનામાં પૃથ્વી સાથે ભારે સમાનતા ધરાવતા હોવાને કારણે શુક્રને ઘણીવાર પૃથ્વીનો 'જોડિયા ગ્રહ' કહેવામાં આવે છે. જોકે, સમાનતા હોવા છતાં બંને વિપરીત દિશામાં વિકસ્યા છે. શુક્રનું વાતાવરણ અત્યંત કઠોર છે, જ્યાં તાપમાન ૪૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી પણ વધુ રહે છે અને આખો ગ્રહ સલ્ફ્યુરિક એસિડના ઝેરી વાદળોથી ઘેરાયેલો છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે શુક્રના આ ભયાનક વાતાવરણ અને ત્યાં સર્જાયેલી 'ભાગેડુ ગ્રીનહાઉસ અસર' (Runaway Greenhouse Effect) નો અભ્યાસ કરવાથી પૃથ્વીના આબોહવા પરિવર્તન અને ભવિષ્યના સંકટોને સમજવામાં મોટી મદદ મળશે.
ઈસરોનું આ ખાસ ઓર્બિટર મિશન વર્ષ ૨૦૨૮ માં લોન્ચ થવાની સંભાવના છે. આ મિશન પોતાની સાથે કુલ ૧૯ વૈજ્ઞાનિક પેલોડ્સ (સાધનો) લઈને અવકાશમાં જશે, જેમાં ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેક્ટ્રોમીટર અને હાઈ-ટેક રડાર સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે. આ સાધનો શુક્રના જાડા વાતાવરણીય સ્તરોનું વિશ્લેષણ કરવાની સાથે તેની સપાટીનો સચોટ નકશો તૈયાર કરશે. આ સિવાય, શુક્ર ગ્રહ પર સક્રિય જ્વાળામુખીના હોટસ્પોટ્સ અને ત્યાં વહેતા લાવાના પ્રવાહોની પેટર્ન પર સંશોધન કરવું એ આ મિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રહેશે. ભારતના આ સ્પેસ મિશનથી વૈશ્વિક મંચ પર દેશની પ્રતિષ્ઠા વધુ ઊંચી જશે.