નવી દિલ્હી : ભારત પર આગામી દિવસોમાં આબોહવાકીય 'પ્રલય' જેવો મોટો ખતરો તોળાઈ રહ્યો હોવાની ચેતવણી વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા આપવામાં આવી છે. વિશ્વભરના ૧૮૦ થી વધુ વૈજ્ઞાનિકોએ સંયુક્તપણે ચેતવણી આપી છે કે વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ દરમિયાન એક અત્યંત શક્તિશાળી 'સુપર અલ નીનો' સક્રિય થવા જઈ રહ્યો છે. આ આબોહવાકીય પરિવર્તનને કારણે ભારતમાં અસહ્ય અને તીવ્ર ગરમી, ચોમાસાના વરસાદમાં મોટો ઘટાડો તેમજ જંગલો, વન્યજીવો, કૃષિ ક્ષેત્ર અને મહાસાગરો પર અત્યંત ગંભીર વિપરીત અસરો પડવાની શક્યતા છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને વૈજ્ઞાનિકોએ સરકાર અને સંશોધન સંસ્થાઓને તાત્કાલિક ધોરણે પર્યાવરણીય દેખરેખ અને પૂર્વ તૈયારીઓ વધારવાની ભારપૂર્વક અપીલ કરી છે.

આ સંશોધનના પ્રણેતાઓએ સરકાર, રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ્સ અને ફંડિગ એજન્સીઓને તાત્કાલિક પગલાં ભરવા વિનંતી કરી છે જેથી નુકસાન થઈ ગયા બાદ તેના પર અભ્યાસ કરવાને બદલે અગાઉથી જ કાળજીપૂર્વક દેખરેખ અને રેકોર્ડિંગની મજબૂત વ્યવસ્થા ગોઠવી શકાય. "સુપર અલ નીનોની દસ્તક: ૨૦૨૬/૨૭ માં ઇકોલોજીસ્ટ માટે ચેતવણી અને પડકાર" શીર્ષક હેઠળનું આ મહત્વપૂર્ણ સંશોધન ગત ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ 'ઝેનોડો' પ્લેટફોર્મ પર સત્તાવાર રીતે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, અલ નીનો એ પેસિફિક મહાસાગર સાથે જોડાયેલી એક કુદરતી આબોહવાકીય ઘટના છે, જેમાં સમુદ્રની સપાટીનું પાણી સામાન્ય કરતાં ઘણું વધારે ગરમ થઈ જાય છે અને તે વૈશ્વિક સ્તરે હવામાનને ભારે પ્રભાવિત કરે છે.

સામાન્ય રીતે ભારતમાં અલ નીનોની અસર નબળા કે વિલંબિત ચોમાસા અને વધતા તાપમાનના રૂપમાં જોવા મળે છે, પરંતુ દરેક અલ નીનોની અસર એકસમાન હોતી નથી. વર્તમાન વર્ષે પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્રનું તાપમાન અસામાન્ય રીતે વધી રહ્યું હોવાથી આગામી મહિનાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી બન્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોને પ્રબળ આશંકા છે કે નવેમ્બર ૨૦૨૬થી શરૂ કરીને આગામી વર્ષ દરમિયાન ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં સામાન્ય કરતા ઘણા વધુ ગરમ અને સૂકા હવામાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે. વરસાદની અછતના કારણે દેશમાં તીવ્ર પાણીની કમી સર્જાઈ શકે છે, જેની સીધી અને નુકસાનકારક અસર ખેતીવાડી, જંગલની ઇકોસિસ્ટમ અને પશુપાલન વ્યવસાય પર પડશે.

આવા કુદરતી અને આબોહવાકીય પરિવર્તનોની સૌથી ગંભીર અસરો આખરે દેશના સામાન્ય નાગરિકો, ખેડૂતો, માછીમારો અને પશુપાલકો સુધી પહોંચે છે જેઓ સીધી રીતે કુદરત અને હવામાન પર નિર્ભર છે. અપૂરતો વરસાદ અને આત્યંતિક ગરમી પાક ઉત્પાદનને બગાડી શકે છે, જ્યારે પર્વતીય તેમજ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઘાસચારા અને પાણીમાં ઘટાડો થવાથી પશુપાલકો માટે જીવન નિર્વાહ કરવો મુશ્કેલ બનશે. આ સંકટને પહોંચી વળવા માટે અગાઉથી જ નીતિગત પગલાં લેવા અને આબોહવાકીય મોનિટરિંગ સિસ્ટમને અત્યંત સઘન બનાવવી હવે સમયની સૌથી મોટી માંગ બની ગઈ છે.