લખનૌ : અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વૈવાહિક વિવાદો અને લગ્ન વિસર્જન (છૂટાછેડા) ના કાયદાકીય અધિકારો માત્ર ફેમિલી કોર્ટ પાસે જ સુરક્ષિત છે. હાઈકોર્ટની લખનૌ બેન્ચે એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કરતા જણાવ્યું છે કે, લોક અદાલતો કે જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તાવાળાઓ (DLSA) ને છૂટાછેડાના હુકમનામા (Decree) આપવાનો કોઈ કાયદાકીય અધિકારક્ષેત્ર નથી. આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં વૈવાહિક વિવાદોના નિકાલ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ આદેશ ઉન્નાવ જિલ્લાના એક કિસ્સા પરથી આવ્યો છે. એક મહિલાએ અરજી દાખલ કરીને ફરિયાદ કરી હતી કે તેના પતિએ જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (DLSA) સમક્ષ થયેલા એક સામાન્ય સમાધાનને છૂટાછેડાના હુકમનામા તરીકે રજૂ કરીને પુનર્લગ્ન કરી લીધા છે. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ શેખર બી. સરાફ અને ન્યાયાધીશ એ.કે. ચૌધરીની ડિવિઝન બેન્ચે આ મામલાની ગંભીરતા સમજીને તપાસ કરી હતી.
કોર્ટનું કડક વલણ
હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, કાનૂની સેવા સત્તાવાળાઓ અધિનિયમ હેઠળ લોક અદાલતો માત્ર પક્ષકારો વચ્ચે સૌહાર્દપૂર્ણ સમાધાન કરાવવા માટે જ મધ્યસ્થી કરી શકે છે, પરંતુ તેઓ સક્ષમ અદાલતો (ફેમિલી કોર્ટ) ની ન્યાયિક સત્તાઓનો ઉપયોગ કરી શકે નહીં. બેન્ચે તે સમાધાનની કલમને પણ 'કાયદેસર રીતે અયોગ્ય' ઠેરવી હતી જેમાં પક્ષકારોને ફરીથી લગ્ન કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે લોક અદાલત દ્વારા અપાયેલું આવું સમાધાન છૂટાછેડાનો કાયદેસરનો હુકમ ગણી શકાય નહીં.
તમામ લોક અદાલતો માટે આદેશ
આ ચુકાદાના પાલન માટે હાઈકોર્ટે ઉત્તર પ્રદેશની તમામ લોક અદાલતો અને જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળોને સૂચના આપી છે કે તેઓ હવેથી છૂટાછેડાના કાયદાકીય મુદ્દાઓમાં ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ ન કરે. આ આદેશ દ્વારા હાઈકોર્ટે છૂટાછેડા પ્રક્રિયામાં થતી ગેરરીતિઓ પર અંકુશ લગાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેથી કાયદાની પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને સચોટ બને. આ ચુકાદાથી એવા તમામ લોકો માટે રાહત થઈ છે જેઓ આવી અનધિકૃત પ્રક્રિયાઓનો ભોગ બન્યા હતા.