મુંબઈ :મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ અને વિપક્ષી ગઠબંધન (INDIA બ્લોક) દ્વારા તેમની વિરુદ્ધ મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવાની ચર્ચાઓ વચ્ચે લોકસભા સ્પીકર ઓમ બિરલાનું અત્યંત મહત્ત્વનું નિવેદન સામે આવ્યું છે. સ્પીકરે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો વિપક્ષ દ્વારા CEC વિરુદ્ધ કોઈ નવો મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવશે, તો સંસદીય નિયમો અને પ્રક્રિયાઓ અનુસાર તેની યોગ્ય તપાસ કરવામાં આવશે

મતદાર યાદીઓના વિશેષ સંશોધન (SIR - Special Intensive Revision) દરમિયાન ગેરરીતિઓ આચરવામાં આવી હોવાના આરોપો લગાવીને વિપક્ષ છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી દેશભરમાં વિરોધ પ્રદર્શનો કરી રહ્યો છે અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગ પર અડગ છે. આ અગાઉ પણ વિપક્ષે તેમને હટાવવાની માંગ કરી હતી, જેમાં બંને ગૃહો દ્વારા પ્રથમ નોટિસ રદ્દ કરવામાં આવી હતી, જ્યારે બીજી નોટિસ હજુ રાજ્યસભામાં પેન્ડિંગ છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે સ્પીકર ઓમ બિરલાને જ્યારે નવા પ્રસ્તાવ અંગે પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું કે, "જો કોઈ નવી નોટિસ આવશે, તો અમે નિયમો અને નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા મુજબ તેની ચકાસણી કરીશું."

બંધારણ અને કાયદા અનુસાર, દેશના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને તેમના પદ પરથી હટાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશ જેવી જ મહાભિયોગની જટિલ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડે છે:

1. બહુમતી જરૂરી: સંસદના બંને ગૃહોમાં કુલ સભ્યોની બહુમતી અને મતદાન કરનારા સભ્યોના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ (2/3) બહુમત દ્વારા આ પ્રસ્તાવ પસાર થવો ફરજિયાત છે.

2. ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિ: 'જજ તપાસ અધિનિયમ, 1968' મુજબ જો સ્પીકર કે સભાપતિ પ્રસ્તાવ સ્વીકારે, તો ત્રણ સભ્યોની એક સમિતિ બનાવવામાં આવે છે. જેમાં ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઈન્ડિયા (અથવા સુપ્રીમ કોર્ટના જજ), કોઈ પણ હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ અને એક જાણીતા કાયદાવિદ સામેલ હોય છે.

3. અહેવાલ અને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી: આ સમિતિ જો તપાસ બાદ ગેરવર્તણૂક કે અસમર્થતાના આરોપો સાબિત કરે, તો જ અહેવાલ પર સંસદમાં મતદાન થાય છે. બંને ગૃહોમાં મંજૂરી મળ્યા બાદ પ્રસ્તાવ રાષ્ટ્રપતિને મોકલવામાં આવે છે અને રાષ્ટ્રપતિના આદેશ બાદ જ CEC ને હોદ્દા પરથી દૂર કરી શકાય છે.