નવી દિલ્‍હી તા.૨૦: સર્વોચ્‍ચ અદાલતે જણાવ્‍યું છે કે સરકારી કર્મચારી દ્વારા લાંચ માંગવાના આરોપોની તપાસ કરવા માટે પ્રિવેન્‍શન ઓફ કરપ્‍શન (PC) એક્‍ટ (ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ) હેઠળ અગાઉથી મંજૂરી લેવાની જરૂર નથી. તેનું કારણ એ છે કે આવી કૃત્‍ય સરકારી ફરજોના પાલન સાથે સંકળાયેલું નથી, જે શ્રેણીને કાયદાકીય રક્ષણ પ્રાપ્ત હોય છે.

આ મહત્‍વપૂર્ણ અવલોકન ન્‍યાયમૂર્તિ એસ.વી.એન. ભટ્ટી અને ન્‍યાયમૂર્તિ એન.વી. અંજારિયાની ખંડપીઠ દ્વારા ૧૬ ઓક્‍ટોબરે આપવામાં આવેલા ચુકાદામાં કરવામાં આવ્‍યું હતું. આ ચુકાદા દ્વારા, અદાલતે રાજસ્‍થાન પોલીસના એક કોન્‍સ્‍ટેબલ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલને ફગાવી દીધી હતી, જેમણે પોતાની સામે ભ્રષ્ટાચારના આરોપો નક્કી કરવાના (framing of charges) નિર્ણયને પડકાર્યો હતો.

ખંડપીઠ વતી ચુકાદો લખતા, ન્‍યાયમૂર્તિ અંજારિયાએ રાજસ્‍થાન હાઈકોર્ટના નિર્ણયને યથાવત રાખ્‍યો હતો. હાઈકોર્ટે કોન્‍સ્‍ટેબલ તેજારામ સામે PC એક્‍ટની કલમ ૭ હેઠળ આરોપો નક્કી કરવાના ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશમાં દખલ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.

PC એક્‍ટની કલમ ૭ (જેમાં ૨૦૧૮માં સુધારો કરવામાં આવ્‍યો હતો) હેઠળ, જો સરકારી કર્મચારીઓ તેમની સત્તાવાર ફરજો અયોગ્‍ય કે અપ્રમાણિક રીતે બજાવવાના બદલામાં (અથવા ન બજાવવાના બદલામાં) કોઈ અયોગ્‍ય લાભ સ્‍વીકારે, મેળવે અથવા મેળવવાનો પ્રયાસ કરે, તો તેઓ સજાને પાત્ર બને છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે કોન્‍સ્‍ટેબલની તે દલીલને ફગાવી દીધી કે તપાસ એજન્‍સી પ્રિવેન્‍શન ઓફ કરપ્‍શન (PC) એક્‍ટ (ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ) ની કલમ 17A હેઠળ જરૂરી પૂર્વ મંજૂરી મેળવવામાં નિષ્‍ફળ રહી હતી. કોન્‍સ્‍ટેબલે દલીલ કરી હતી કે જાહેર સેવકો દ્વારા તેમની સત્તાવાર ફરજો બજાવતી વખતે લેવાયેલા નિર્ણયો અથવા આપવામાં આવેલી ભલામણો સાથે સંબંધિત ગુનાઓની તપાસ માટે આવી પૂર્વ મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત છે. કલમ 17A એ જાહેર સેવકો દ્વારા તેમની સત્તાવાર ફરજો કે કાર્યોના પાલન દરમિયાન કરવામાં આવેલી ભલામણો અથવા લેવાયેલા નિર્ણયો સાથે સંકળાયેલા ગુનાઓની તપાસ કે પૂછપરછને લાગુ પડે છે. વિવિધ ચુકાદાઓનો ઉલ્‍લેખ કરતા, કોર્ટે સ્‍પષ્ટ કર્યું કે ઉચાપત, હિસાબોમાં હેરાફેરી, છેતરપિડી, વિશ્વાસઘાત (criminal breach of trust) અને લાંચ સ્‍વીકારવા જેવા ગુનાઓ આ જોગવાઈના કાર્યક્ષેત્રમાં આવતા નથી.

PC એક્‍ટની કલમ 17A ના વ્‍યાપ અને તેની લાગુ પડવાની ક્ષમતા અંગેના ન્‍યાયિક લ્લષ્ટાંતો એક સ્‍પષ્ટ કાયદાકીય સ્‍થિતિ સ્‍થાપિત કરે છે. આ કલમ હેઠળ, કોઈ જાહેર સેવક વિરુદ્ધ તપાસ કે પૂછપરછ શરૂ કરતા પહેલા પૂર્વ મંજૂરી મેળવવી એ પૂર્વશરત છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, આ જોગવાઈની ભાષા જ તેના અમલીકરણના વ્‍યાપને વ્‍યાખ્‍યાયિત કરે છે અને મર્યાદિત કરે છે. આ કલમમાં સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ શબ્‍દસમૂહ સત્તાવાર કાર્યો કે ફરજોનું પાલન છે.

જોકે, અદાલતે એ પણ નોંધ્‍યું હતું કે PC Act (ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ)માં કલમ 17Aનો સમાવેશ કરવા પાછળનો ધારાસભાનો ઉદ્દેશ્‍ય જાહેર સેવકોને ફોજદારી કાર્યવાહી સામે રક્ષણ આપવાનો હતો. અદાલતે સ્‍પષ્ટ કર્યું કે આ કલમ દરેક કિસ્‍સામાં લાગુ પાડી શકાય નહીં. અદાલતે સ્‍પષ્ટતા કરી કે, PC Actની કલમ 17A ત્‍યારે જ લાગુ પડે છે જ્‍યારે જે જાહેર સેવક સામે તપાસ કે પૂછપરછ શરૂ કરવાની હોય, તેમણે કોઈ નિર્ણય લીધો હોય અથવા કોઈ ભલામણ કરી હોય. અદાલતે વધુમાં જણાવ્‍યું કે, આવો નિર્ણય કે ભલામણ જાહેર સેવકે તેમના સત્તાવાર કાર્યો કે ફરજો બજાવતી વખતે લીધેલી કે કરેલી હોવી જોઈએ.

તેજારામની ૧ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૧ના રોજ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ૮ ડિસેમ્‍બર, ૨૦૨૩ના રોજ આ કાયદાની કલમ ૧૯ હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી માટેની મંજૂરી (sanction) મળ્‍યા બાદ, ૧૯ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૪ના રોજ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી. ૧૨ સપ્‍ટેમ્‍બર, ૨૦૨૪ના રોજ, રાજસ્‍થાનના પાલીમાં આવેલી એક વિશેષ અદાલતે PC Actની કલમ ૭ હેઠળ આરોપો ઘડ્‍યા (charges framed). તેજારામે હાઈકોર્ટમાં આ આદેશને પડકાર્યો હતો, પરંતુ હાઈકોર્ટે ૨૬ માર્ચ, ૨૦૨૫ના રોજ તેમની રિવિઝન અરજી ફગાવી દીધી હતી. ત્‍યારબાદ, તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો.