નવી દિલ્હી, તા.૦૫: કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશમાં સૌર ઊર્જાના વપરાશને વેગ આપવા માટે ચલાવવામાં આવી રહેલી 'પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજના' હેઠળ સોલર સિસ્ટમ લગાવનારા ગ્રાહકો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ખુશીના સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરકારે ગ્રાહકોના હિતમાં મોટો નિર્ણય લેતાં હવે હાઇબ્રિડ સોલર સિસ્ટમ (બેટરી બેકઅપ ધરાવતી સિસ્ટમ) લગાવનાર લોકોને પણ યોજના હેઠળ મળતી સબસિડીના દાયરામાં આવરી લેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ નિર્ણયથી ખાસ કરીને એવા ઘરો અને ગ્રાહકોને મોટો આર્થિક ફાયદો થશે જેમને સૌર ઊર્જા સાથે રાત્રિના સમયે ઉપયોગ માટે બેટરી બેકઅપની પણ જરૂરિયાત રહે છે.

અત્યાર સુધી સામાન્ય નિયમ મુજબ માત્ર ઓન-ગ્રીડ સોલર સિસ્ટમ પર જ સરકાર તરફથી સબસિડી આપવામાં આવતી હતી, જ્યારે હાઇબ્રિડ સોલર સિસ્ટમને સબસિડીની બહાર રાખવામાં આવી હતી. ૩ કિલોવોટ સુધીની સામાન્ય સોલર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાનો ખર્ચ આશરે રૂ. ૨ લાખ સુધી થાય છે, જેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની મળીને રૂ. ૧.૦૮ લાખ સુધીની સબસિડી મળવાપાત્ર રહે છે. જોકે, હાઇબ્રિડ સોલર સિસ્ટમમાં ખાસ પ્રકારના હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર અને બેટરીનો ઉપયોગ થતો હોવાથી તેનો પ્રારંભિક ખર્ચ થોડો વધુ રહે છે, જેથી તેને અગાઉ અલગ કેટેગરીમાં રાખવામાં આવી હતી.

સરકાર દ્વારા હાઇબ્રિડ સોલર સિસ્ટમને પ્રોત્સાહન આપવા પાછળનું મુખ્ય કારણ વીજળીના ગ્રીડ પર સાંજના સમયે અચાનક વધતા ભારે લોડને નિયંત્રિત કરવાનું છે. દિવસ દરમિયાન સોલર પેનલમાંથી ભરપૂર વીજ ઉત્પાદન થતું હોવાથી મુખ્ય પાવર ગ્રીડ પર વીજળીની માંગ ઘટી જાય છે, પરંતુ સાંજે સૂર્ય આથમતાં જ સોલર ઉત્પાદન બંધ થઈ જાય છે અને સમગ્ર શહેર કે રાજ્યમાં અચાનક વીજળીની માંગ ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી જાય છે. હાઇબ્રિડ સિસ્ટમમાં બેટરી જોડાયેલી હોવાથી સાંજના સમયે પણ ઘરના ઉપકરણો બેટરીથી ચાલે છે, જેનાથી ગ્રીડ પરનો લોડ ઘટે છે.

કાર્યપદ્ધતિ અંગે વાત કરીએ તો હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર અત્યંત આધુનિક રીતે કામ કરે છે. સામાન્ય સોલર ઇન્વર્ટરમાં પાવર કટ વખતે સોલર પેનલનું વીજ ઉત્પાદન ચાલુ હોવા છતાં તેનો સીધો ઉપયોગ થઈ શકતો નથી, જ્યારે હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર સોલર પેનલ, બેટરી સ્ટોરેજ અને પાવર ગ્રીડ ત્રણેય સાથે એકસાથે તાલમેલ સાધીને કામ કરે છે. દિવસ દરમિયાન પેનલમાંથી બનતી વધારાની વીજળી બેટરીમાં સ્ટોર થાય છે અને વીજળી જતી રહે કે સાંજના સમયે આ સ્ટોર થયેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

જો હાઇબ્રિડ સિસ્ટમમાં રહેલી બેટરીની ઊર્જા પણ પૂર્ણ થઈ જાય તો આ સિસ્ટમ ઓટોમેટિક રીતે પાવર ગ્રીડ સાથે જોડાઈને ઘરમાં અવિરત વીજ પુરવઠો ચાલુ રાખે છે. આ સુવિધાને કારણે ઉપભોક્તાઓને ૨૪ કલાક અવિરત વીજળી મળે છે અને વીજ કાપ કે પાવર આઉટેજની સમસ્યામાંથી મુક્તિ મળે છે. ઊર્જા નિષ્ણાતોના મતે સરકારના આ સબસિડી આપવાના નિર્ણયથી દેશમાં હાઇબ્રિડ ઇન્વર્ટર અને બેટરી આધારિત સોલર પેનલ્સના વેચાણ તેમજ વપરાશમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળશે.

અંતમાં, પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ હાઇબ્રિડ સિસ્ટમને સબસિડી સાથે જોડવાના આ નવા નિર્ણયથી આગામી દિવસોમાં દેશના લાખો વીજ ગ્રાહકોને મોટો આર્થિક લાભ મળશે અને ગ્રીડ મેનેજમેન્ટ વધુ મજબૂત બનશે. નવી નીતિના અમલીકરણ અને સબસિડી મેળવવાની વિગતવાર પ્રક્રિયા અંગે ઊર્જા મંત્રાલય દ્વારા ટૂંક સમયમાં જ વધુ માર્ગદર્શિકા પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે, જેનાથી અરજી કરવાની પ્રક્રિયા ગ્રાહકો માટે વધુ સરળ બની જશે.