નવી દિલ્હી : ભારત હાલમાં વિશ્વનો સૌથી યુવા દેશ છે, જ્યાં ૩૫ વર્ષથી ઓછી વયના આશરે ૯૫ કરોડ લોકો વસે છે. જોકે, આ વસ્તી વિષયક લાભ (Demographic Dividend) ની સાથે સાથે દેશ સામે એક ખૂબ જ ગંભીર સવાલ ઊભો થયો છે: શું આપણી શિક્ષણ પ્રણાલી યુવાનોને રોજગારી માટે સક્ષમ બનાવી રહી છે? નેશનલ એજ્યુકેશન પોલિસી (NEP 2020) ના અમલ છતાં, ભારતીય શિક્ષણ ક્ષેત્ર અને વાસ્તવિક નોકરીની બજારો વચ્ચેનું અંતર ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે. પ્રતિવર્ષ ૧ કરોડથી વધુ સ્નાતકો માર્કેટમાં આવે છે, જેમાંથી માંડ ૨૫ ટકા લોકો જ નોકરી માટે યોગ્ય કૌશલ્ય ધરાવતા હોય છે.

નીતિ આયોગના તાજેતરના ચોંકાવનારા અહેવાલ મુજબ, દેશના આશરે ૮.૭ કરોડ યુવાનો હાલમાં 'NEET' (જેઓ શિક્ષણ, રોજગાર કે તાલીમમાં નથી) તરીકે વર્ગીકૃત થયા છે. આ પરિસ્થિતિ પાછળ અનેક મહત્વપૂર્ણ કારણો જવાબદાર છે. પ્રથમ, ભારતમાં વ્યાવસાયિક કૌશલ્ય ધરાવતા કામો જેવા કે પ્લમ્બિંગ, ટેકનિશિયન, મિકેનિક્સ વગેરેને નીચી નજરે જોવાની 'સામાજિક માનસિકતા'; દ્વિતીય, જૂનો અભ્યાસક્રમ જે નવી ટેકનોલોજી જેમ કે AI, રોબોટિક્સ અને ડેટા એનાલિટિક્સ સાથે તાલમેલ નથી સાધી શકતો; અને તૃતીય, વિદ્યાર્થીઓમાં માત્ર સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાન હોવું પરંતુ કોમ્યુનિકેશન, પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ અને લીડરશીપ જેવા મહત્વના સોફ્ટ સ્કિલ્સનો અભાવ.

આ વિકટ સમસ્યામાંથી બહાર આવવા માટે જર્મની અને સિંગાપોર જેવા દેશોની તર્જ પર વ્યાવસાયિક શિક્ષણ (Vocational Education) ને પ્રોત્સાહન આપવું જરૂરી છે. અભ્યાસક્રમનો સુધારો દર વર્ષે સતત થવો જોઈએ અને વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ દરમિયાન જ ઇન્ટર્નશિપ અને લાઇવ પ્રોજેક્ટ્સનો અનુભવ મળવો જોઈએ. શિક્ષણનો હેતુ હવે માત્ર "ડિગ્રી આપવાનો" નહીં પરંતુ યુવાનોને "રોજગારક્ષમ" અને "ઉદ્યોગસાહસિક" બનાવવાનો હોવો જોઈએ, જેથી ૨૦૪૭ સુધીમાં ભારતને સાચા અર્થમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવી શકાય.