સાન ફ્રાન્સિસ્કો : આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત રોમાંચક અને સીમાચિહ્નરૂપ સફળતા નોંધાઈ છે. વિશ્વભરમાં ચર્ચા જગાવનાર ChatGPT ની પેરન્ટ કંપની, OpenAI એ જાહેરાત કરી છે કે તેમના એક અપ્રકાશિત (Unreleased) અદ્યતન મોડેલે ગણિતના ક્ષેત્રમાં દાયકાઓથી વણઉકેલાયેલી એક જટિલ ભૌમિતિક સમસ્યા પર મોટી જીત મેળવી છે. સન ૧૯૪૬ માં પ્રખ્યાત હંગેરિયન ગણિતશાસ્ત્રી પોલ એર્ડોસ દ્વારા સૌપ્રથમ પ્રસ્તાવિત કરાયેલો ‘પ્લેનર યુનિટ ડિસ્ટન્સ પ્રોબ્લેમ’ (Planar Unit Distance Problem), જેણે છેલ્લા ૮૦ વર્ષથી વિશ્વભરના મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓને મૂંઝવણમાં રાખ્યા હતા, તેનો ઉકેલ આ મોડેલે સ્વાયત્ત રીતે શોધી કાઢ્યો છે.
સમજવામાં સરળ પણ ઉકેલવામાં અત્યંત અઘરી સમસ્યા
કોમ્બિનેટોરિયલ જ્યોમેટ્રી (સંયુક્ત ભૂમિતિ) ના સૌથી લોકપ્રિય પ્રશ્નોમાં સ્થાન પામતો આ પ્રશ્ન સમજવામાં ખૂબ સરળ છે પરંતુ તેનો ગાણિતિક પુરાવો આપવો એટલો જ અશક્ય માનવામાં આવતો હતો. આ સમસ્યા મૂળભૂત રીતે એ પૂછે છે કે: જો અસંખ્ય બિંદુઓને એક સપાટ દ્વિ-પરિમાણીય (2D) પ્લેન પર મૂકવામાં આવે, તો તે બિંદુઓની વધુમાં વધુ કેટલી જોડીઓ એકબીજાથી બરાબર ‘એક એકમ’ (1 Unit) ના અંતરે ગોઠવી શકાય?
૮૦ વર્ષ જૂની સૈદ્ધાંતિક માન્યતાને એઆઈ એ ફગાવી
પોલ એર્ડોસના મૂળ કાર્ય પછીથી અત્યાર સુધી વૈશ્વિક ગણિત સમુદાયમાં એવી દ્રઢ માન્યતા રહી હતી કે આ એકમ-અંતરની જોડીઓની સંખ્યાને મહત્તમ કરવા માટે ‘ચોરસ ગ્રીડ’ (Square Grid) નું માળખું જ સૌથી શ્રેષ્ઠ અને અંતિમ ઉપાય છે. જો કે, ઓપનએઆઈના આંતરિક તર્ક (Reasoning) મોડેલે ગણિતશાસ્ત્રીઓની આ જૂની ધારણાને સદંતર ખોટી સાબિત કરી દીધી છે. કંપનીએ એક બ્લોગ પોસ્ટમાં જણાવ્યું કે, તેમના મોડેલે આ અનુમાન વિરુદ્ધ બહુપદી સુધારક પેદા કરતા ઉદાહરણોનો આખો અનંત પરિવાર પૂરો પાડ્યો છે, જે માનવ બુદ્ધિ માટે અત્યાર સુધી અગમ્ય હતો.
ગણિતના ખાસ મોડેલ વિના જનરલ એઆઈ એ સર્જ્યો ઇતિહાસ
ઓપનએઆઈની આ સફળતા વૈજ્ઞાનિક જગત માટે એટલા માટે પણ સ્મારક સમાન છે કારણ કે આ ગૂંચવણભરી સમસ્યાનો ઉકેલ કોઈ એવા કમ્પ્યુટર અથવા સિસ્ટમમાંથી નથી આવ્યો જેને ખાસ ગણિત શીખવવા માટે તાલીમ આપવામાં આવી હોય. તેના બદલે, આ સિદ્ધિ એક સામાન્ય હેતુના તર્ક મોડેલ (General-Purpose Reasoning Model) દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ છે. ઓપનએઆઈએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ ઐતિહાસિક ક્ષણને શેર કરતા લખ્યું કે, “માનવ ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે કે જ્યારે કોઈ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સિસ્ટમે ગણિતના કેન્દ્રમાં રહેલી એક અગ્રણી ખુલ્લી સમસ્યાને માનવ હસ્તક્ષેપ વિના, સંપૂર્ણપણે સ્વાયત્ત રીતે હલ કરી હોય.” આ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાની સત્યતા ચકાસવા માટે કંપનીએ નોગા એલોન, ટિમ ગોવર્સ, અરુલ શંકર અને જેકબ ત્સિમરમેન જેવા વિશ્વના સર્વશ્રેષ્ઠ ગણિતશાસ્ત્રીઓની સમીક્ષાઓ પણ પ્રકાશિત કરી છે, જેઓ એઆઈના આ અદ્ભુત કાર્યથી પ્રભાવિત થયા છે.
વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં આશ્ચર્ય સાથે ચિંતાના સૂર
આ અદ્ભુત સિદ્ધિ પર વૈશ્વિક સ્તરે મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. એક તરફ AI અને ગાણિતિક સમુદાયોમાં ભારે ઉત્સાહનો માહોલ છે, તો બીજી તરફ ટેકનોલોજીની આ અતિ-માનવીય ક્ષમતાથી લોકો ચિંતિત પણ છે. એક યુઝરે સોશિયલ મીડિયા પર ટિપ્પણી કરી કે, “આ એક વાસ્તવિક સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના છે. આ કોઈ સામાન્ય મેસેજ ટૂંકો કરવાનું કે ઝડપી ચેટ કરવાનું સાધન નથી, પણ ટેકનોલોજી હવે જ્ઞાન સમજાવવાના સાધનથી આગળ વધીને વિજ્ઞાનની સીમાઓનો વિસ્તાર કરનારી શક્તિશાળી સિસ્ટમ બની ગઈ છે.” જ્યારે અન્ય એક યુઝરે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં સવાલ ઉઠાવ્યો કે, “જો એઆઈ ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં વિશ્વની સર્વોચ્ચ માનવ બુદ્ધિને પણ વટાવી જશે, તો ભવિષ્યમાં માનવ વૈજ્ઞાનિકો માટે આવી અઘરી સમસ્યાઓ પર વર્ષો સુધી સંશોધન કરવાનો શું અર્થ બચશે?” ગમે તે હોય, પણ આ સફળતાએ સાબિત કરી દીધું છે કે વિજ્ઞાન અને સંશોધનની આગામી સદી હવે માનવ અને મશીનના અનોખા સમન્વય તરફ આગળ વધી રહી છે.