નવી દિલ્હી: તા.14 ન્યાયતંત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ અવલોકન કરતા સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે મેજિસ્ટ્રેટ કોઈ ફરિયાદમાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ ગુનો બનતો જોઈને પોલીસ તપાસનો આદેશ આપે, ત્યારે હાઈકોર્ટે પોતાની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને તે તપાસને અધવચ્ચે અટકાવવી જોઈએ નહીં. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે તપાસના પ્રાથમિક તબક્કે આરોપી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા પુરાવા કે બચાવને ધ્યાનમાં લઈને એફઆઈઆર (FIR) રદ કરવી એ કાયદાકીય રીતે અયોગ્ય છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસ કર્ણાટકનો છે, જ્યાં ફરિયાદીએ આરોપીઓ સામે ચોરી, છેતરપિંડી, દસ્તાવેજોમાં છેડછાડ અને ગુનાહિત કાવતરાના ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા. મેજિસ્ટ્રેટે કલમ 156(3) (જે હવે BNSS માં 175(3) છે) હેઠળ પોલીસ તપાસનો આદેશ આપ્યો હતો. જોકે, આરોપીઓએ હાઈકોર્ટમાં ધા નાખી હતી અને હાઈકોર્ટે આરોપીઓના બચાવ પક્ષના દસ્તાવેજોને સાચા માનીને મેજિસ્ટ્રેટના આદેશને રદ કરી દીધો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ટિપ્પણી
ન્યાયમૂર્તિ વિક્રમ નાથ અને ન્યાયમૂર્તિ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે હાઈકોર્ટના આ વલણને ભૂલભરેલું ગણાવ્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે:
•    તપાસના તબક્કે કોર્ટે માત્ર ફરિયાદમાં કરવામાં આવેલા આક્ષેપો અને ફરિયાદીની સામગ્રી જ જોવી જોઈએ.
•    આરોપીએ રજૂ કરેલા વેચાણ દસ્તાવેજો કે અન્ય પુરાવાઓની ઊંડી તપાસ કરવી એ 'મિની ટ્રાયલ' યોજવા સમાન છે, જે તપાસ પ્રક્રિયાના હેતુને જ નિષ્ફળ બનાવે છે.
•    કોઈ કેસમાં સિવિલ (દીવાની) ઉપાય ઉપલબ્ધ હોય માત્ર તેટલા કારણથી ફોજદારી કાર્યવાહી રોકી શકાય નહીં.
તપાસ પ્રક્રિયાને નવું બળ મળશે
સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આદેશને રદ કરતા તે જ તબક્કેથી તપાસ ફરી શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે જ્યાંથી તેને રોકવામાં આવી હતી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે હાઈકોર્ટે તેની અંતર્ગત વિવેકાધીન સત્તાઓનો ઉપયોગ કરતી વખતે સાવચેતી રાખવી જોઈએ, જેથી ગુનાની ન્યાયી તપાસ પ્રક્રિયામાં કોઈ અવરોધ ન આવે.
આ ચુકાદો આગામી સમયમાં ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલી માટે ખૂબ જ મહત્વનો સાબિત થશે, કારણ કે તે તપાસના પ્રારંભિક તબક્કે આરોપીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી દખલગીરી પર લગામ કસશે.