મહારાષ્ટ્રના વાશિમ જિલ્લામાંથી માનવ અધિકારો અને કાયદાના શાસનને મજબૂત કરતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો સામે આવ્યો છે. સત્તાવાર વિગતો અનુસાર, વાશિમ જિલ્લા સત્ર અદાલતે 15 વર્ષ જૂના કસ્ટોડિયલ ડેથ મામલે એક પૂર્વ પોલીસ સ્ટેશન પ્રભારી (થાણેદાર) સહિત કુલ નવ પોલીસકર્મીઓને દોષિત ઠેરવીને આજીવન કેદની કડક સજા ફટકારી છે.

વાશિમ જિલ્લા સત્ર અદાલતના જસ્ટિસ ઝપાટેએ કાયદાના રક્ષકો જ જ્યારે ભક્ષક બને ત્યારે ન્યાયતંત્ર કેવા કડક પગલાં લઈ શકે છે તેનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે . અદાલતે પોલીસ પ્રશાસનને ચોંકાવનારો ચુકાદો આપતા રિસોડ પોલીસ સ્ટેશનના તત્કાલીન થાણેદાર મહાદેવ માણિક ધાંડે અને અન્ય આઠ પોલીસ કર્મચારીઓને આજીવન કારાવાસની સજા સંભળાવી છે.

આ ચુકાદા બાદ ન્યાયિક પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને તમામ દોષિતોને તાત્કાલિક વાશિમ જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે. આગામી કાગળની સત્તાવાર કાર્યવાહી પૂર્ણ થયા પછી, આ તમામ નવ ગુનેગારોને અમરાવતીની હાઈ-સિક્યોરિટી સેન્ટ્રલ જેલમાં શિફ્ટ કરવામાં આવશે. આ કેસ દેશભરમાં ખાખી વર્દી સામે ચાલતી કાનૂની લડાઈઓ માટે એક મોટી મિસાલ બનશે.

આ સમગ્ર કાળઝાળ કેસની શરૂઆત 15 વર્ષ પહેલા 10 મે ના રોજ થઈ હતી. રિસોડ પોલીસ સ્ટેશનની ટીમે મધ્યરાત્રિએ અંદાજે 3 વાગ્યે સ્થાનિક પારધી સમુદાયના બેગ્યા પવાર નામના એક યુવકને તેના ઘરેથી બળજબરીપૂર્વક ઉઠાવી લીધો હતો. પોલીસે પરિવારને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે તેઓ માત્ર સામાન્ય પૂછપરછ માટે તેને સ્ટેશન લઈ જઈ રહ્યા છે. જો કે, પોલીસ સ્ટેશન પહોંચ્યા બાદ કાયદાકીય મર્યાદાઓ નેવે મૂકીને યુવકની નિર્દયતાથી ધોલાઈ કરવામાં આવી હતી.

પોલીસના અમાનવીય થર્ડ ડિગ્રી ટોર્ચરના કારણે બેગ્યા પવારનું કસ્ટડીમાં જ કરુણ મોત નીપજ્યું હતું. આશ્ચર્યની બાબત એ છે કે મૃતક યુવક પર અગાઉ કોઈ પણ પ્રકારનો ગુનાહિત ઈતિહાસ નોંધાયેલો નહોતો. લગ્નના માંડ એક વર્ષની અંદર જ આ આશાસ્પદ યુવકને પોલીસે મોતના ઘાટ ઉતારી દીધો હતો. આ ઘટના બાદ સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં પારધી સમાજ દ્વારા ઉગ્ર વિરોધ પ્રદર્શનો અને મોરચાઓ કાઢવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં મેડિકલ રિપોર્ટમાં પણ ખુલાસો થયો હતો કે માર મારવાના કારણે યુવકના શરીરના અસંખ્ય હાડકાં તૂટી ગયા હતા.

ઘટનાની ગંભીરતા અને સામાજિક વિરોધને ધ્યાનમાં રાખીને મહારાષ્ટ્ર સરકારે આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસની તપાસ સ્ટેટ ક્રાઈમ ઈન્વેસ્ટિગેશન ડિપાર્ટમેન્ટ એટલે કે સીઆઈડી (CID) ને સોંપી હતી. આ કેસના મુખ્ય તપાસ અધિકારી તરીકે સીઆઈડીના બાહોશ ઓફિસર અનવર શેખની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી .

અનવર શેખે સ્થાનિક દબાણો અને પોલીસ વિભાગના આંતરિક અવરોધો છતાં અત્યંત વ્યાવસાયિક પદ્ધતિથી કેસના દરેક પાસાઓની ઝીણવટભરી તપાસ કરી હતી. તેમણે હોસ્પિટલના તબીબી પુરાવા, ફોરેન્સિક રિપોર્ટ્સ અને ઘટનાસ્થળના પંચનામાના આધારે અદાલતમાં એક સચોટ અને અત્યંત મજબૂત ચાર્જશીટ રજૂ કરી હતી. આ ચાર્જશીટમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે કઈ રીતે બંધ રૂમની અંદર સરકારી સત્તાનો દુરુપયોગ કરીને નિઃસહાય આદિવાસી યુવકને પીખી નાખવામાં આવ્યો હતો, જે આખરે કોર્ટમાં દોષિતોને સજા અપાવવાનો મુખ્ય આધાર બન્યો.

જ્યારે દીકરાના મોત બાદ તેના વૃદ્ધ માતા-પિતા કલાબાઈ નયનુ પવાર અને પિતા રિસોડ પોલીસ સ્ટેશને ફરિયાદ નોંધાવવા ગયા હતા, ત્યારે ખુદ ગુનેગાર થાણેદારે સત્તાના નશામાં કેસ દાખલ કરવાનો સાફ ઇનકાર કરી દીધો હતો. પરંતુ, ન્યાયના મંદિર પર ભરોસો રાખીને આ ગરીબ પરિવારે પૂરા 15 વર્ષ સુધી કોર્ટના ધક્કા ખાધા.

કોર્ટનો ચુકાદો આવ્યા બાદ મૃતકની વૃદ્ધ માતા કલાબાઈએ ભીની આંખે જણાવ્યું હતું કે, "અમારા નિર્દોષ દીકરા પર એક પણ ગુનો નહોતો. પોલીસે રાત્રે તેને ખોટી રીતે ઉઠાવ્યો અને સવારે તેની લાશ આપી. પરંતુ આજે અમને ન્યાય મળ્યો છે. અમે જજ સાહેબ, સરકારી વકીલ શ્રીરામ કાલુ અને સીઆઈડીના અનવર શેખના જીવનભર ઋણી રહીશું." આ ચુકાદો સાબિત કરે છે કે ન્યાય મળવામાં ભલે વિલંબ થાય, પરંતુ ભારતીય ન્યાય પ્રણાલીમાં ગરીબોનો અવાજ ક્યારેય દબાતો નથી.