સ્ટોકહોમ, તા.૦૭: અસમપ્રમાણ કાર્બનિક સંશ્લેષણ (Asymmetric Organic Synthesis) ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી શોધો કરનારા બે પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિકો હેનરી કાગન અને કેન્સો સોઈને સંયુક્ત રીતે વર્ષ ૨૦૨૬ માટે રસાયણશાસ્ત્ર ક્ષેત્રનું પ્રતિષ્ઠિત નોબેલ પ્રાઈઝ એનાયત કરવાની બુધવારે જાહેરાત કરવામાં આવી છે. રોયલ સ્વિડિશ એકેડેમી ઓફ સાયન્સ દ્વારા આ પુરસ્કારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ બંને વૈજ્ઞાનિકોએ "બિન-રેખીય અસરો (Non-linear Effects) અને ઓટોકેટાલિસિસ (Autocatalysis)ની શોધ" કરીને રસાયણશાસ્ત્રના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અને અણુઓની રચના સમજવામાં નવી દિશા ચીંધી છે.

રસાયણશાસ્ત્ર માટેની નોબેલ સમિતિના અધ્યક્ષ હેઇનર લિંકે આ શોધનું મહત્ત્વ સમજાવતા જણાવ્યું હતું કે આ વર્ષનો પુરસ્કાર મૂળભૂત રસાયણશાસ્ત્ર સાથે જોડાયેલો છે. કુદરતમાં ઘણા પરમાણુઓ આપણા બે હાથની જેમ બે અલગ-અલગ સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે, જે એકબીજાની મિરર ઈમેજ (અરીસાની છબી) હોવા છતાં એકસરખા હોતા નથી. ગ્રીક શબ્દ 'હાથ' પરથી આવા અણુઓને 'ચિરલ' (Chiral) કહેવામાં આવે છે, અને આ બંને વિજેતા વૈજ્ઞાનિકોની શોધથી આ અણુઓના નિર્માણ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રે નવી દવાઓ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે.

નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનારા કાગન અને સોઈને સંયુક્ત રીતે ૧૨ મિલિયન સ્વીડિશ ક્રાઉન (આશરે ૧.૨ મિલિયન યુએસ ડોલર)ની ઇનામી રકમ તથા પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડ મેડલ એનાયત કરવામાં આવશે. આગામી ૧૦ ડિસેમ્બરે, અલ્ફ્રેડ નોબેલની પુણ્યતિથિ પ્રસંગે સ્ટોકહોમ ખાતે યોજાનારા ભવ્ય સમારોહમાં સ્વીડનના રાજા કાર્લ XVI ગુસ્તાફના હસ્તે આ વૈજ્ઞાનિકોને સન્માનિત કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ સિટી હોલમાં પરંપરાગત શાહી ભોજન સમારંભ યોજાશે.

નોબેલ પુરસ્કારોની સ્થાપના ૧૯મી સદીના સ્વીડિશ શોધક અને ડાયનામાઈટના શોધક આલ્ફ્રેડ નોબેલની ઈચ્છા મુજબ ૧૯૦૧થી કરવામાં આવી છે. આ પુરસ્કારો દર વર્ષે વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને શાંતિ ક્ષેત્રે ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કરનારાઓને આપવામાં આવે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન અને ફિઝિક્સના નોબેલ પુરસ્કારોની સોમવાર અને મંગળવારે જાહેરાત કરાયા બાદ કેમિસ્ટ્રી શ્રેણીમાં આ વર્ષની આ ત્રીજી મોટી જાહેરાત હતી.

આ અગાઉ વર્ષ ૨૦૨૫માં રસાયણશાસ્ત્રનું નોબેલ પ્રાઈઝ સુસુમુ કિટાગાવા, રિચાર્ડ રોબસન અને ઓમર યાગીને મેટલ-ઓર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક (MOFs) વિકસાવવા બદલ આપવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી આબોહવા પરિવર્તન અને તાજા પાણીની અછત જેવા ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશ્નોનો ઉકેલ લાવવામાં મદદ મળી રહી છે. આ રીતે દર વર્ષે કેમિસ્ટ્રી ક્ષેત્રનું નોબેલ માનવજાતના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલી શોધોને બિરદાવતું આવ્યું છે.

વિશ્વનું આ સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સન્માન જીત્યા બાદ વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં ખુશીની લહેર દોડી ગઈ છે. હેનરી કાગન અને કેન્સો સોઈની આ શોધથી આગામી સમયમાં રસાયણશાસ્ત્ર, બાયોટેકનોલોજી અને વિશેષ કરીને જીવનરક્ષક દવાઓના સંશોધનમાં મોટો ફાયદો થશે તેમ નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે.