મુંબઈ, તા. ૦૧ જૂન, ૨૦૨૬ વૈશ્વિક અશાંતિ અને ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર હવે ભારતીય અર્થતંત્ર અને રૂપિયાના મૂલ્ય પર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૬ માં અત્યાર સુધીમાં રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે ૬.૧ ટકા, પાઉન્ડ સામે ૬ ટકા અને યુરો સામે ૫ ટકા સુધી ગગડી ગયો છે. વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા સતત વેચવાલી અને પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) માં ઘટાડાને કારણે આ અવમૂલ્યન જોવા મળ્યું છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ બજારની સ્થિરતા જાળવવા માટે ગત નાણાકીય વર્ષમાં ૫૩ અબજ ડોલરનું વેચાણ કર્યું છે, તેમ છતાં રૂપિયા પરનું દબાણ યથાવત છે.
નિકાસકારો માટે તક, પણ ઊર્જા સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર
એક તરફ રૂપિયાનું અવમૂલ્યન નિકાસકારો માટે સ્પર્ધાત્મક લાભ લઈને આવ્યું છે, તો બીજી તરફ પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા સામે જોખમ ઊભું કર્યું છે. ભારત તેની મોટાભાગની એલપીજી (LPG) અને કુદરતી ગેસની જરૂરિયાતો માટે 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' નામના દરિયાઈ માર્ગ પર નિર્ભર છે. જો આ સંઘર્ષ લાંબો ચાલે અને ક્રૂડ ઓઈલ કે ગેસના સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવે, તો તે ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી પાડી શકે છે અને મોંઘવારીમાં મોટો ઉછાળો લાવી શકે છે.
RBI ની આગામી નીતિ: રાહત કે કડક વલણ?
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે એવી પ્રબળ અપેક્ષા છે કે આગામી નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની બેઠકમાં RBI પોલિસી દરોમાં કોઈ ફેરફાર નહીં કરે. કેપિટલ ૩૬ વન જેવા નિષ્ણાતોના અહેવાલ મુજબ, ફુગાવો હજુ પણ સહિષ્ણુતા મર્યાદામાં હોવાથી RBI અત્યારે રાહ જોવાનું વલણ અપનાવશે. જોકે, જો સંઘર્ષ લાંબો સમય ચાલશે, તો વર્ષના બીજા ભાગમાં RBI ને નાણાકીય નીતિ વધુ કડક બનાવીને વ્યાજ દરોમાં વધારો કરવાની ફરજ પડી શકે છે.
મજબૂત સ્થાનિક માંગનો સહારો
વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ છતાં ભારતનો વિકાસ વેગ અત્યારે મજબૂત છે. સ્થાનિક વપરાશમાં રહેલી તેજી અને સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતા જાહેર રોકાણોને કારણે અર્થતંત્ર હજુ પણ ટકી રહ્યું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૪ માં ભારતનું પેટ્રોલિયમ આયાત બિલ જીડીપી (GDP) ના ૫.૫ ટકા હતું, જે ઘટીને અત્યારે ૩ ટકાની આસપાસ આવી ગયું છે. આ એક હકારાત્મક બાબત છે, પરંતુ સંઘર્ષનો સમયગાળો કેટલો લાંબો રહેશે તે ભારતના મેક્રોઇકોનોમિક ડેટા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
ટૂંકમાં, ભારતીય રૂપિયો હાલમાં વૈશ્વિક તોફાનો વચ્ચે એક કપરી સ્થિતિમાં છે. આગામી સમયમાં સંઘર્ષનો અંત જ રૂપિયાને ફરીથી મજબૂતી અપાવી શકે છે, ત્યાં સુધી અર્થતંત્રે સાવચેતીભર્યું વલણ જાળવી રાખવું પડશે.