મુંબઈ, તા.૧૬: ભારતીય ડિજિટલ ઇકોનોમીમાં તાજેતરમાં ૨,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુના મર્ચન્ટ વ્યવહારો પર ૦.૪ ટકા MDR ચાર્જ લાગુ કરવાની જાહેરાત બાદ ડિજિટલ પેમેન્ટ અને કેશ સિસ્ટમ વચ્ચેની ચર્ચા ફરી એકવાર ગરમ થઈ છે. જોકે સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકો પર કોઈ આર્થિક બોજ નહીં પડે. પરંતુ આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે સામાન્ય ગૃહિણીઓ અને નોકરિયાતોના મનમાં એક મૂળભૂત પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે પોતાના માસિક બજેટને સંભાળવા અને વધુ બચત કરવા માટે UPI ની ડિજિટલ પદ્ધતિ વધુ સારી છે કે પરંપરાગત રોકડ (Cash)?

UPI નો મોટો ફાયદો: દરેક પૈસાનો ઓટોમેટિક હિસાબ

ફાઇનાન્શિયલ એક્સપર્ટ્સ મુજબ UPI થી પેમેન્ટ કરવાનો સૌથી મોટો સકારાત્મક પાસું એ છે કે તેમાં દરેક નાના-મોટા વ્યવહારનો કાયમી ડિજિટલ રેકોર્ડ જળવાઈ રહે છે. મહિનાના અંતે પેમેન્ટ એપની હિસ્ટ્રી જોઈને સરળતાથી ટ્રેક કરી શકાય છે કે પૈસા ક્યાં વેડફાયા. રોકડ વ્યવહારોમાં ચા-નાસ્તો કે નાના ખર્ચનો હિસાબ રાખવો મુશ્કેલ બને છે. પરંતુ, UPI ની અત્યંત સરળતા અને 'એક-ક્લિક' પેમેન્ટ પદ્ધતિ કેટલીકવાર બિનજરૂરી ખરીદી (Impulse Buying) અને ઓવર-સ્પેન્ડિંગ તરફ દોરી જાય છે.

રોકડથી બચતની ક્ષમતા: માનસિક મર્યાદા અને કવર સિસ્ટમ

બીજી તરફ, રોકડમાં વ્યવહાર કરવાથી ખર્ચ પર મનોવૈજ્ઞાનિક રોક લાગે છે. જ્યારે કવર કે પાકીટમાંથી ભૌતિક નોટો ઓછી થાય છે, ત્યારે વ્યક્તિ પોતાની ખરીદી પર આપોઆપ કાપ મૂકે છે. નિષ્ણાતો 'કેશ એન્વેલપ બજેટિંગ' પદ્ધતિની સલાહ આપે છે, જેમાં મહિનાના વિવિધ ખર્ચ માટે અલગ-અલગ કવરમાં નક્કી કરેલી રોકડ રકમ મૂકવામાં આવે છે અને તે પૂરી થતાં જ ખર્ચ અટકી જાય છે. આ રીત નાણાકીય શિસ્ત કેળવવામાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.

નાના અને મોટા વ્યવહારોમાં અલગ-અલગ અભિગમ જરૂરી

રોજિંદા નાના ખર્ચાઓ જેવા કે શાકભાજી, રિક્ષાભાડું અને નાસ્તા માટે UPI અત્યંત અનુકૂળ રહે છે કારણ કે તેમાં છૂટા પૈસા (ચેન્જ) ની ચિંતા રહેતી નથી. પરંતુ મોટા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, કપડાં કે મોલ્સમાં શોપિંગ કરતી વખતે રોકડ આધારિત બજેટિંગ વધારે ફળદાયી નીવડે છે.

સંક્ષિપ્તમાં કહીએ તો, બચતના મામલે UPI કે રોકડ બંનેમાંથી કોઈ એક સંપૂર્ણ સાચું કે ખોટું નથી. તમે તમારી નાણાકીય આદતો અને શિસ્ત મુજબ આ બંનેનું યોગ્ય સંયોજન કરીને શ્રેષ્ઠ બચત કરી શકો છો.