નવી દિલ્હી : વિશ્વની સૌથી મોટી સર્ચ એન્જિન કંપની ગૂગલ (Google) અને ભારતીય ન્યાયતંત્ર વચ્ચે ટ્રેડમાર્ક કાયદાના ભંગ મુદ્દે કાનૂની જંગ છેડાયો છે. ભારતીય બાથરૂમ ફિટિંગ ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની 'હિંદવેર' (Hindware) ની ફરિયાદ પર દિલ્હી હાઈકોર્ટે આપેલા એક ચુકાદાને ગૂગલે સત્તાવાર રીતે પડકાર્યો છે. ગૂગલે દલીલ કરી છે કે જો હાઈકોર્ટનો આ નિર્ણય યથાવત રહેશે તો તેનાથી ઓનલાઈન ડિજિટલ માર્કેટમાં હેલ્ધી કોમ્પિટિશન (વાજબી સ્પર્ધા) ખતમ થઈ જશે અને આખરે ભારતીય ગ્રાહકોને જ મોટું આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડશે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેસના પરિણામ પર સમગ્ર દેશના અબજો રૂપિયાના ઓનલાઈન એડવર્ટાઈઝિંગ બિઝનેસની નજર ટકેલી છે.
આ સમગ્ર વિવાદની જડ ગૂગલના જાહેરાત પ્લેટફોર્મ (Google Ads) ની કીવર્ડ પોલિસી છે. હિંદવેર કંપનીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે ગૂગલ પૈસા કમાવવા માટે તેમની પ્રતિષ્ઠિત બ્રાન્ડના નામનો ઉપયોગ 'જાહેરાત કીવર્ડ' તરીકે હરીફ કંપનીઓને કરવા દે છે. પરિણામે, જ્યારે પણ કોઈ ગ્રાહક ગૂગલ સર્ચ એન્જિનમાં "Hindware" ટાઈપ કરે છે, ત્યારે હિંદવેરના બદલે તેની પ્રતિસ્પર્ધી કંપનીઓની વેબસાઈટ સર્ચ લિસ્ટમાં સૌથી ટોચ પર (જાહેરાત તરીકે) દેખાવા લાગે છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ મીની પુષ્કર્ણાએ મે મહિનામાં ગૂગલની આ નીતિને ટ્રેડમાર્કનું ઉલ્લંઘન ગણાવી ગૂગલને મુકદ્દમાના ખર્ચ સહિત આશરે $૩૧,૬૦૦ (આશરે ૨૬ લાખ રૂપિયા) નું નુકસાન ચૂકવવાનો આકરો આદેશ કર્યો હતો. ન્યાયાધીશે આકરા શબ્દોમાં નોંધ્યું હતું કે, "ગૂગલે એવી વસ્તુ વેચવાનો પ્રયાસ કર્યો છે જે તેની માલિકીની નથી."
ભારત વૈશ્વિક સ્તરે 'અપવાદ' બનશે: ગૂગલનો બચાવ
૭ જુલાઈના રોજ કોર્ટમાં દાખલ કરેલી પોતાની અપીલમાં ગૂગલે દલીલ કરી છે કે આ ચુકાદો ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે એકમાત્ર એવો દેશ (Outlier) બનાવી દેશે જ્યાં આવી સામાન્ય બિઝનેસ પ્રથા પર પ્રતિબંધ હોય. ગૂગલના મતે, આ નિર્ણયથી મોટી બ્રાન્ડ્સને એડવર્ટાઈઝિંગ સ્પેસ પર એકાધિકાર (Monopoly) મળી જશે. કંપનીએ સ્પષ્ટતા કરી કે કીવર્ડ એ માત્ર બેકએન્ડ ટ્રિગર છે અને તે કોઈ ટ્રેડમાર્કની ચોરી નથી, પરંતુ ગ્રાહકોને વધુ સારા વિકલ્પો આપવાનું એક માધ્યમ છે. બીજી તરફ, 'Shaadi.com' જેવા ભારતીય પ્લેટફોર્મ્સે કોર્ટના ચુકાદાને આવકારતા કહ્યું છે કે આનાથી લાખો નાના વ્યવસાયોને રાહત મળશે, જેમને પોતાની જ બ્રાન્ડ બચાવવા માટે ગૂગલને ભારે ફી ચૂકવવી પડતી હતી.
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારતમાં ગૂગલ માત્ર આ એડ વિવાદ જ નહીં, પરંતુ એન્ટી-ટ્રસ્ટ તપાસ અને કડક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નિયમોનો પણ સામનો કરી રહ્યું છે. વૈશ્વિક સ્તરે પણ ગૂગલની મુશ્કેલીઓ ઓછી નથી થઈ રહી, તાજેતરમાં જ જર્મનીની મ્યુનિક કોર્ટે પણ ગૂગલના 'AI ઓવરવ્યુ' ફીચરમાં ખોટી અને ગેરમાર્ગે દોરનારી માહિતી બતાવવા બદલ કંપનીને સીધી જવાબદાર ઠેરવતો ચુકાદો આપ્યો છે. હવે આગામી દિવસોમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ ગૂગલની આ અપીલ પર સુનાવણી થશે, જેના પર ભારતના આખી ટેક અને માર્કેટિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીની નજર રહેશે.