બેંગલુરુ : સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સ્વદેશી ટેકનોલોજીને વેગ આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંસ્થા (ડીઆરડીઓ) દ્વારા વિકસિત સ્વદેશી 'કાવેરી ડ્રાય એન્જિન' એ રશિયામાં અત્યંત મુશ્કેલ અને ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં હાથ ધરવામાં આવેલા કઠિન પરીક્ષણોમાં ભવ્ય સફળતા મેળવી છે. આ ઐતિહાસિક સફળતાથી ભારતના આગામી અદ્યતન માનવરહિત લડાયક વિમાન (યુસીએવી) માટે દેશી પાવરપ્લાન્ટ મેળવવાનો રસ્તો સાફ થયો છે.

ઘટનાની વિગતો મુજબ, વર્ષ ૨૦૦૪માં રશિયા ખાતેના પરીક્ષણોમાં નિષ્ફળ ગયા બાદ 'કાવેરી' પ્રોજેક્ટ લાંબા સમય સુધી વિલંબ અને અવરોધોનો સામનો કરી રહ્યો હતો. પરંતુ તાજેતરમાં રશિયાની પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ 'સેન્ટ્રલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એવિએશન મોટર્સ' અને 'ગ્રોમોવ ફ્લાઇટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ' ખાતે કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં આ સુધારેલા એન્જિને ૪૬ કિલોન્યૂટનના નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક સામે ૪૮.૫ કિલોન્યૂટનનો શક્તિશાળી મહત્તમ થ્રસ્ટ (ધક્કો મારવાની ક્ષમતા) ઉત્પન્ન કરીને ઇતિહાસ રચ્યો છે.

આ સફળતા પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કાવેરીનું આ 'સૂકું' (ડ્રાય) સંસ્કરણ આફ્ટરબર્નર વગર કામ કરે છે, જેનાથી ઉત્તમ ઇંધણ કાર્યક્ષમતા અને ઓછી થર્મલ સિંહ્નેચર મળે છે. આ વિશેષતાઓ ભારતનાં અત્યંત ખાનગી અને દુશ્મનની નજરમાંથી બચીને હુમલો કરનાર 'ઘટક' નામના ગુપ્ત માનવરહિત લડાયક વિમાન માટે અત્યંત આવશ્યક છે, જે ૧૩ ટન વજન ધરાવતું અને ૧.૫ ટન શસ્ત્રો લઈ જવામાં સક્ષમ વિમાન છે.

આવા અતિ-ઊંચાઈ વાળા વિસ્તારોમાં હવા પાતળી અને ઠંડી હોવાથી એન્જિનની ક્ષમતા ચકાસવા માટે વિદેશી પ્રયોગશાળાઓની સહાય લેવી પડી હતી, કારણ કે ભારતમાં હજુ સુધી આ સ્તરની સંપૂર્ણ પરીક્ષણ સુવિધાઓનો અભાવ છે. ગેસ ટર્બાઇન રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ (જીટીઆરઈ) ના વિજ્ઞાન અને એન્જિનિયરિંગ નિષ્ણાતોએ વર્ષોની અથાક મહેનત અને નિષ્ફળતામાંથી શીખીને આ સિદ્ધિ મેળવી છે, જે દેશની એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ ક્ષમતાનો પુરાવો આપે છે.

જોકે, આ ભવ્ય સફળતા છતાં હજુ વિદેશી એન્જિન પર સંપૂર્ણ નિર્ભરતા ઓછી થવામાં સમય લાગશે, કારણ કે કાવેરી એન્જિનને 'સેન્ટ્રલ ફોર મિલિટરી એરવર્થિનેસ એન્ડ સર્ટિફિકેશન' (સેમિલાક) દ્વારા ફ્લાઇટ સેફ્ટી મંજૂરી મેળવવાની બાકી છે. આગામી સમયમાં પ્રોટોટાઇપ રોલઆઉટ અને ફ્લાઇટ ટ્રાયલ પૂર્ણ થયા બાદ વર્ષ ૨૦૨૯ના અંત સુધીમાં આ એન્જિન વાસ્તવિક ઉડાન ભરે તેવી પ્રબળ સંભાવના છે.

આ સિદ્ધિ ભારતીય સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં વિદેશી સપ્લાય ચેઇન અને રાજકીય દબાણોથી મુક્ત થઈને સાચી 'આત્મનિર્ભરતા' તરફ આગળ વધવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ અને દીર્ઘદ્રષ્ટિવાળું પગલું સાબિત થશે, જે દેશની વાયુ શક્તિને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જશે.