તા. 29: ભારતીય શ્રમ બજારમાં ગિગ ઇકોનોમીનો પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે અને હવે આ ક્ષેત્રે જોડાયેલા કામદારો માટે સરકાર એક મજબૂત સુરક્ષા કવચ તૈયાર કરી રહી છે. હાલના અંદાજ મુજબ, ભારતમાં આશરે 1 કરોડ ગિગ અને પ્લેટફોર્મ કામદારો સક્રિય છે, જેઓ ફૂડ ડિલિવરીથી લઈને રાઈડ-હેલિંગ જેવી સેવાઓ આપે છે. હવે આ કામદારોને અકસ્માત વીમો, આરોગ્ય કવરેજ, માતૃત્વ સહાય અને પેન્શન જેવી સામાજિક સુરક્ષાના દાયરામાં લાવવાની તૈયારી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
આ દાયકાના અંત સુધીમાં 2.5 કરોડ કામદારોનું લક્ષ્ય
શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ આશુતોષ પેડનેકરે તાજેતરમાં FICCI ના એક કાર્યક્રમમાં આ અંગે મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ગિગ અર્થતંત્રનું વિસ્તરણ એટલી ઝડપે થઈ રહ્યું છે કે આ દાયકાના અંત સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 2.5 કરોડ સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. આ વધતી જતી સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે 'રાષ્ટ્રીય સામાજિક સુરક્ષા બોર્ડ' ને કાર્યરત કરવા માટેની મંજૂરી મેળવી લીધી છે.
શું શું લાભ મળશે?
સરકાર દ્વારા જે સામાજિક સુરક્ષા ભંડોળ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે, તેના દ્વારા કામદારોને નીચે મુજબના કલ્યાણકારી લાભો મળવાની શક્યતા છે:
•    આરોગ્ય અને અકસ્માત વીમો: કામ દરમિયાન થતી દુર્ઘટનાઓમાં સુરક્ષા.
•    વૃદ્ધાવસ્થા અને પેન્શન: નિવૃત્તિ બાદ આર્થિક ટેકો.
•    પ્રસૂતિ લાભો: મહિલા કામદારો માટે વિશેષ સહાય.
•    શિક્ષણ લોન અને રોકડ સહાય: પરિવારના ઉત્થાન માટે આર્થિક મદદ.
ઈ-શ્રમ પોર્ટલ: ડિજિટલ ક્રાંતિનું માધ્યમ
સરકાર આ સમગ્ર યોજનાને ડિજિટલ બનાવવા પર ભાર મૂકી રહી છે. કંપનીઓના ડેટાબેઝને 'ઈ-શ્રમ પોર્ટલ' સાથે જોડવાનું કામ યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહ્યું છે. સરકારે તમામ પ્લેટફોર્મ કંપનીઓને 22 જૂન સુધીમાં આ ડેટા એકીકરણ પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. એકવાર આ સિસ્ટમ લાગુ થઈ જાય પછી, એક કામદાર પોતાની એપ્લિકેશન દ્વારા જ રીઅલ-ટાઇમમાં જાણી શકશે કે તેમને કયા લાભો મળવાપાત્ર છે.
સુગમતા અને કલ્યાણ વચ્ચે સંતુલન
સરકારનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર કામદારોનું રક્ષણ કરવાનો નથી, પરંતુ ટેકનોલોજી-આધારિત પ્લેટફોર્મ્સને કામ કરવાની સ્વતંત્રતા આપવાનો પણ છે. નીતિ નિર્માતાઓ એવા માળખા પર કામ કરી રહ્યા છે જે કંપનીઓની કામગીરીમાં અવરોધ ન લાવે અને કામદારોના કલ્યાણની પણ ખાતરી આપે. ભારતની ડિજિટલ જાહેર માળખાગત સુવિધાઓ જેમ નાણાકીય સેવાઓને બદલી નાખી છે, તેમ હવે ઈ-શ્રમ પોર્ટલ ગિગ કામદારોના જીવનમાં મોટો બદલાવ લાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.