નવી દિલ્હી: ભારતના સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં પ્રાણ ફૂંકવા માટે કેન્દ્ર સરકારના ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રમોશન વિભાગ (DPIIT) દ્વારા ₹૧૦,૦૦૦ કરોડના 'સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા ફંડ ઓફ ફંડ્સ ૨.૦' માટેની ઓપરેશનલ ગાઈડલાઈન્સ સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવી છે. આ મહત્વકાંક્ષી યોજના હેઠળ સીધા રોકાણને બદલે સરકાર એક ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરશે, જે ખાનગી રોકાણોને આકર્ષવા અને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં મૂડીના પ્રવાહને વેગ આપવા માટે માળખાગત ઢાંચો પૂરો પાડશે. નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, આ ભંડોળનું સંચાલન સિડબી (SIDBI) દ્વારા કરવામાં આવશે અને તે સેબી હેઠળ નોંધાયેલા કેટેગરી-૧ અને કેટેગરી-૨ ના વૈકલ્પિક રોકાણ ભંડોળ (AIFs) મારફતે લાયકાત ધરાવતા સ્ટાર્ટઅપ્સ સુધી પહોંચાડવામાં આવશે.
આ નવી યોજનાની સૌથી મહત્વની વિશેષતા તેમાં રજૂ કરવામાં આવેલી 'બે તબક્કાની પસંદગી પ્રક્રિયા' છે, જે રોકાણમાં પારદર્શિતા અને ગુણવત્તા સુનિશ્ચિત કરશે. કોઈપણ ફંડની પસંદગી કરતા પહેલા અમલીકરણ એજન્સી દ્વારા તેની ઝીણવટભરી તપાસ અને ડ્યુ ડિલિજન્સ કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ વલ્લભ ભણસાલી અને રાજેશ ગોપીનાથન જેવા દિગ્ગજ નિષ્ણાતોની બનેલી હાઈ-લેવલ વેન્ચર કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટી દ્વારા અંતિમ મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયામાં ફંડ મેનેજમેન્ટની ક્ષમતા અને રોકાણની વ્યૂહરચનાને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવશે, જેથી માત્ર ક્ષમતાવાન અને લાંબાગાળાના વિઝન ધરાવતા સાહસોને જ આર્થિક પીઠબળ મળી રહે.
ઇકોસિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓને દૂર કરવા માટે FoF ૨.૦ હેઠળ ભંડોળનું વિવિધ શ્રેણીઓમાં વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં ખાસ કરીને ડીપ-ટેક ફંડ્સ અને પ્રારંભિક તબક્કાના સ્ટાર્ટઅપ્સ માટેના માઇક્રો વેન્ચર કેપિટલ ફંડ્સ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નવીન ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે કાર્યરત સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે, સાથે જ ભૌગોલિક રીતે પછાત વિસ્તારોમાં પણ ભંડોળની પહોંચ વધારવાનો છે. આ ઉપરાંત, માર્ગદર્શિકામાં ખાનગી મૂડીના એકત્રીકરણને ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે સરકાર જાહેર નાણાંનો ઉપયોગ કરીને ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણોમાં અનેકગણો વધારો કરવા માંગે છે, જેનાથી આગામી સમયમાં ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકશે.