વોશિંગ્ટન:અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં હસ્તાક્ષર કરાયેલા મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MOU) બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજદ્વારી અને સૈન્ય ગતિવિધિઓ અત્યંત તેજ બની ગઈ છે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખ જેડી વેન્સે આગામી રાઉન્ડની યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો માટેની તેમની સ્વિટ્ઝર્લેન્ડની નિર્ધારિત મુલાકાત હાલ પૂરતી રદ કરી દીધી છે. વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તાના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી ટેકનિકલ વાટાઘાટોની યોજનાઓ અને લોજિસ્ટિક્સ હજુ અંતિમ તબક્કામાં ન હોવાથી આ નિર્ણય લેવાયો છે. જોકે, યુએસ પ્રતિનિધિમંડળ પ્રથમ તક મળતાની સાથે જ રવાના થવા માટે સજ્જ છે. આ આયોજન એવા સમયે અટક્યું છે જ્યારે ઈરાન તરફથી અમેરિકાને કરાર ભંગ બદલ ગંભીર પરિણામો ભોગવવાની ખુલ્લી ચેતવણી આપવામાં આવી છે.

 ઈરાનના લીડ નેગોશિયેટર મોહમ્મદ બાગેર ગાલિબાફની ખુલ્લી ચેતવણી:
બીજી તરફ, ઈરાનના સંસદ સ્પીકર અને મુખ્ય વાર્તાકાર (લીડ નેગોશિયેટર) મોહમ્મદ બાગેર ગાલિબાફે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર એક પોસ્ટ શેર કરીને અમેરિકાને આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે. તેઓએ જણાવ્યું છે કે તેહરાન આ નવા યુએસ-ઈરાન કરારના અમલીકરણમાં સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનેઈના માર્ગદર્શનનું ચુસ્તપણે પાલન કરશે. ગાલિબાફે ઉમેર્યું કે, જો સામી બાજુથી કોઈ પણ પ્રકારની બદદાનત, કરારનો ભંગ અથવા અતિશય માંગણીઓ કરવામાં આવશે, તો ઈરાન દુશ્મનને જડબાતોડ જવાબ આપવામાં સહેજ પણ ખચકાશે નહીં. તેઓએ આક્રમક વલણ અપનાવતા કહ્યું કે, યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાને એકવાર તમાચો મળી ચૂક્યો છે અને જો તેઓ ફરી એ જ માર્ગે ચાલવા માંગશે તો આ વખતે વધુ આકરો તમાચો (Heavier Slap) મારવામાં આવશે.

 ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો દાવો - આ ઈરાનની 'બિનશરતી શરણાગતિ' છે:
આ વિવાદો વચ્ચે અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેની યુદ્ધની સ્થિતિ અને આ કરાર અંગે પોતાના નેતૃત્વનો મજબૂત બચાવ કર્યો છે. એક્સિઓસ (Axios) ના માર્ક કેપુટો સાથેની એક ખાસ મુલાકાતમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન સાથે થયેલો આ નવો કરાર વાસ્તવમાં તેહરાન શાસનની ‘બિનશરતી શરણાગતિ’ સમાન છે, જેની તેઓ શરૂઆતથી જ માંગ કરી રહ્યા હતા. રાષ્ટ્રપ્રમુખની સત્તાની મર્યાદા અંગે પૂછવામાં આવતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે નકારાત્મક જવાબ આપતા કહ્યું કે, પ્રમુખપદની કોઈ મર્યાદા નથી અને ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી (Operation Epic Fury) દ્વારા અમેરિકાએ ઈરાનને સૈન્ય રીતે સંપૂર્ણ હરાવ્યું છે. તેઓએ યુએસ દ્વારા કરાયેલી નૌકાદળની નાકાબંધી (Naval Blockade) ની સફળતાની પણ પ્રશંસા કરી હતી. બીજી તરફ, અમેરિકામાં જ આ પ્રારંભિક કરારની ટીકાઓ પણ થઈ રહી છે, જેને પ્રમુખે સોશિયલ મીડિયા પર ફગાવી દીધી છે. જાણીતા રાજકીય વિશ્લેષક જુઆન વિલિયમ્સે પણ ફોક્સ ન્યૂઝ પર જણાવ્યું છે કે વિરોધીઓએ હવે આ કરાર સામે લડવાનું બંધ કરવું જોઈએ કારણ કે યુએસ પ્રમુખે તેને મંજૂરી આપી દીધી છે અને તેઓ ફરીથી યુદ્ધ ઈચ્છતા નથી.

 કરારના ચોકઠા હેઠળ ઈરાનને ઓઇલ સેન્ક્શનમાંથી તાત્કાલિક મુક્તિ:
આ નવા ફ્રેમવર્ક અંતર્ગત ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ઈરાનને ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને તેના ડેરિવેટિવ્ઝની નિકાસ કરવા માટે તેમજ બેંકિંગ, ઇન્સ્યોરન્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેવાઓનો ઉપયોગ કરવા માટે તુરંત જ ઓઇલ સેન્ક્શન વેરિયર્સ (પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ) આપવાની જાહેરાત કરી છે. જોકે, આ કરારમાં ઈરાનને તેનો ન્યુક્લિયર પ્રોગ્રામ તાત્કાલિક બંધ કરવા કે યુરેનિયમનો જથ્થો સોંપવાની ફરજ પાડવામાં આવી નથી, જેના કારણે અમેરિકાની અંદર વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ રાજદ્વારી જુગારને જોખમી ગણાવી રહ્યા છે. વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે ઈરાન ભવિષ્યમાં જૂઠું બોલી શકે છે કે છેતરપિંડી કરી શકે છે, તેથી કોઈપણ અંતિમ કરાર માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) ની દેખરેખ હેઠળ વેરિફિકેશન મિકેનિઝમ રાખવામાં આવશે. હાલમાં બંને દેશો વચ્ચે આ મુદ્દાઓ ઉકેલવા ૬૦ દિવસનો સમયગાળો નક્કી કરાયો છે.

 હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખુલતા આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર અને ઇંધણના ભાવ ગગડ્યા:
આ શાંતિ કરારની સૌથી મોટી અને સકારાત્મક અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર જોવા મળી છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા ઈરાની બંદરો પરની દરિયાઈ નાકાબંધી હટાવવાની જાહેરાત બાદ ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ જળમાર્ગ વેપાર માટે ફરીથી ખુલ્લો મુકાયો છે. જળમાર્ગ ખુલતાની સાથે જ વૈશ્વિક બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઘટીને ૭૬ ડોલર પ્રતિ બેરલની નીચી સપાટીએ પહોંચી ગયા છે. મરીન ટ્રાફિકના ડેટા અનુસાર, પ્રથમ દિવસે જ સાઉદી અરેબિયાના ૩ વિશાળ સુપરટેન્કર સહિત ૮ જહાજો ૬ મિલિયન બેરલ ઓઇલ લઈને આ માર્ગ પરથી સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા હતા. અમેરિકામાં ગેસના ભાવ ઘટીને માર્ચ પછી પ્રથમ વખત પ્રતિ ગેલન ૪ ડોલરની નીચે (૩.૯૯ ડોલર) પહોંચી ગયા છે, જેનાથી સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત મળી છે.

 હિઝબુલ્લાહ દ્વારા યુદ્ધવિરામ ભંગના આક્ષેપો વચ્ચે ઇઝરાયેલનું કડક વલણ:
આ વૈશ્વિક ઘટનાક્રમની વચ્ચે મધ્ય પૂર્વના અન્ય એક મોરચે પણ તણાવ યથાવત છે. અમેરિકામાં ઇઝરાયેલના રાજદૂત યેચિએલ લેઇટરે એક્સ (X) પર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઇઝરાયેલ, લેબનોન અને યુએસ વચ્ચે થયેલા યુદ્ધવિરામ કરાર માટે ઇઝરાયેલ સંપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધ છે, પરંતુ તે ત્યારે જ જળવાઈ રહેશે જો હિઝબુલ્લાહ પણ નિયમોનું પાલન કરશે. તેઓએ તાજેતરમાં હિઝબુલ્લાહ દ્વારા દક્ષિણ લેબનોનમાં ઇઝરાયેલી સૈનિકો પર કરાયેલા રોકેટ હુમલા અને વિસ્ફોટક યુએવી (UAV) સ્ટ્રાઇકના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કરીને દુનિયાને ચેતવણી આપી હતી કે હિઝબુલ્લાહ સતત સીઝફાયરનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે. લેઇટરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલ પોતાના નાગરિકો, પ્રદેશ અને સૈનિકોના રક્ષણ માટે તેમજ કોઈપણ સરહદી જોખમને નાબૂદ કરવા માટે જવાબી કાર્યવાહી કરવાનો સંપૂર્ણ સાર્વભૌમ અધિકાર અનામત રાખે છે.